آموزش کودک مشکوک به اتیسم(اوتیسم) و یا دارای اتیسم(اوتیسم) زیر 2 سال

وقتی کودک نوپایی در خانه دارید، طبیعی است که رشد او را بررسی و تماشا کنید تا ببینید آیا او به نقاط عطف یا مایل استون های رشدی مورد انتظار دوران کودکی خود می رسد یا خیر. و طبیعی است که در مورد برخی از علائم مشکوک شوید و به دنبال راه چاره ای برای رفع نگرانی های خود باشید.توجه داشته باشید که ممکن است برخی از علائم اتیسم(اوتیسم) در کودکان زیر 2 سال دیده شود که باید به ان برچسب طبیعی یا عادی زد مثلا تکان دادن دستها و یا جستجو گری حسی. اما اگر این علائم را کودکتان پس از سنین اولیه رشد هم حفظ نمود و یا انها را تشدید کرد باید نگران شد.اگر کودکی 2 ساله باشد ، ممکن است برخی از علائم اتیسم(اوتیسم) از قبل وجود داشته باشد. بیایید در ابتدا مورد علائم احتمالی اتیسم(اوتیسم) در 2 سالگی، نحوه تشخیص و پس از آن به چگونگی کمک آنها بپردازیم.

علائم اولیه اوتیسم در کودکان نوپا

برخی از نشانه های خاص اتیسم(اوتیسم) مربوط به ارتباط، رفتار و مهارت های اجتماعی است که ممکن است در یک کودک 2 ساله وجود داشته باشد:

• تاخیر در زبان گفتاری؛ ممکن است نسبت به سن خود خیلی کم صحبت کنند یا اصلاً صحبت نکنند
• مشکل در برقراری ارتباط در جهت رفع نیازها و خواسته های خود
• در نتیجه تاخیر در گفتار و زبان، اغلب از رفتارهای چالش برانگیز (مانند گریه یا عصبانیت) به جای کلمات یا حرکات برای برقراری ارتباط با آنچه می خواهند استفاده می کنند.
• مشکل در درک مکالمات و دستورالعمل ها؛ ممکن است به جای پاسخ دادن به یک سوال با تکرار آن پاسخ دهد
• به طور مداوم کلمات یا عباراتی را که به تازگی شنیده اند یا روزها یا هفته ها قبل شنیده اند، تکرار می کند، تقریباً به گونه ای که گویی در حال بازتاب گفتار هستند.
• اگر کلام دارد با لحن روباتیکی صحبت می کند که فاقد حالت عاطفی و یا هیجانی هستند و احساسی را منتقل نمی کند
• عدم علاقه به محیط پیرامون؛ به عنوان مثال، هنگامی که یک والد به یک شی اشاره می کند، مانند هواپیمایی که دربالای سر آنها پرواز می کند، پاسخی نمی دهد.
• مشکل در به اشتراک گذاشتن اسباب بازی ها یا نوبتی فعالیتی را انجام دادن
• از تماس چشمی اجتناب می کند یا نگاه سیالی دارد
• ترجیح می دهد لمس نشود، در آغوش گرفته نشود و یا برعکس مداوم به دنبال تحریک حسی شدید است
• از صداها، بوها یا بافت‌های خاصی خوشش نمی‌آید (مثلاً ممکن است غذاهای جامد دوست داشته باشد یا غذاها را بر اساس بافت انتخاب کند)
• با تغییر در روال روزانه مضطرب می شود
• رفتارهای غیرمنتظره ای را تکرار می کند، مانند ردیف کردن اسباب بازی ها، تکان دادن سر به جلو و عقب، چرخاندن بدن یا مشکل در بی حرکت باقی ماندن.
• خیره شدن به نورها و یا خیره شدن به مکان و محیطی که محرکی در آن وجود ندارد.
• خیره شدن به اشیاه و یا بیش از اندازه و یا با زمان طولانی به اشیا از نطزدیک نگاه کردن.
• به صورت تکراری با اسباب بازی ها بازی کردن و یا حفظ یک روتین روزانه برای کار با اشیا و اسباب بازی ها.

نکته بسیار مهم :قطعا این علائم باید توسط یک متخصص اتیسم(اوتیسم) به صورت مشاهداتی مورد تایید قرار بگیرد.پس شما والدین و یا هر فرد دیگری که تخصصی در زمینه ارزیابی و غربال کودکان ندارد نمی تواند اتیسم(اوتیسم) زیر 2 سال را تشخیص دهد.

یک نکته دیگر در مورد تاخیر گفتار

در حالی که تاخیر در زبان گفتاری نشانه ای از اوتیسم است، تاخیر در گفتار الزاما به معنای اوتیستیک بودن کودک نیست. تأخیر گفتار معمولاً در اوتیسم وجود دارد. با این حال، تاخیر گفتار می تواند جدا از اوتیسم وجود دیده شود.

علائم دیگری از اوتیسم مرتبط با زبان وجود دارد که می بایستی پیش  سن 2 سالگی مشاهده شده باشد. این علائم عبارتند از:

• تا سن 16 ماهگی کلمات ساده و تک کلمات را تلفظ نمی کند
• ناتوانی در استفاده از عبارات ساده و دو کلمه ای
• از دست دادن مهارت های زبانی که کودک قبلاً داشته است
• عدم استفاده از زبان بدن و درک ان
• با وجود دارا بودن کلام از کلام برای ارتباط استفاده نمی کند

نکته مهم :لازم به ذکر است که این موارد باید مورد تایید گفتار درمانگر و یا متخصص اتیسم(اوتیسم) باشد و نمی توان بر اساس نگرانی ها برچسب گذاری نمود.

چگونه کودک زیر دو سال مشکوک به اوتیسم و یا دارای اوتیسم را آموزش دهیم؟

مهم است که به یاد داشته باشید که فعالیت‌ها برای نوزادان و کودکان نوپا در معرض خطر برای اتیسم(اوتیسم) معمولاً همانند فعالیت‌های کودکان با رشد طبیعی است. تفاوت اصلی این است که شما معمولاً به طور عمدی‌تری بر روی حوزه‌های خاص رشدی که ممکن است به حمایت اضافی تری نیاز داشته باشند، تمرکز می‌کنید و یک محیط حمایتی و پیش‌بینی‌پذیر فراهم می‌آورید.

تحقیقات در مورد مداخله برای کودکان نوپای دارای اوتیسم با همه پیشرفتهایی که داشته ، هنوز در مراحل اولیه است، اما دو مداخله جامع ثابت شده است که برای این کودکان نویدبخش است:

• مداخله رفتاری فشرده اولیه (EIBI)
• مدل دنور شروع اولیه(ESDM).

EIBI در ابتدا برای کودکان از دو تا سه سالگی طراحی شده بود ولی با انجام برخی تغییرات برای کودکان زیر دوسال هم قابل استفاده است.مدل دنور و یا Early Start Model Denver نیز برای کودکان نوپا طراحی گردیده است. ESDM یک مداخله ای ترکیبی است که رویکردهای مبتنی بر ABA را با رویکردهای غیر مبتنی بر ABA ترکیب می‌کند. ESDM “پیوندهای واضحی” با رویکردهای ABA مانند آموزش پاسخ محور (PRT)، آموزش اتفاقی، و آموزش محیط طبیعی دارد. پژوهش ها بر روی  ESDM تاکید می کند که در این مدل طیف وسیعی از رویکردهای مداخله به طور مداوم در دسترس کودکان است.

صرف نظر از سن فرد دارای اتیسم(اوتیسم) ، منطقی است که بر همان تاکتیک های مورد نیاز برای ایجاد برنامه رفتاری خوب تکیه کنیم. اولا، لازم است یک خط پایه از مهارت ها در مجموعه کاملی از حوزه ها مانند تعامل اجتماعی، بازی، ارتباط و مهارت های خودیاری به دست آید. این به شما امکان می دهد تا اهداف مناسب و برنامه درسی مربوطه را مشخص کنید. از آنجا می‌توانید استراتژی‌های آموزشی ایجاد کنید که به کودک فرصت‌های یادگیری مکرر می‌دهد و به تعمیم مهارت‌ها در موقعیت‌ها و افراد کمک می‌کند. و در آخر، شما بایستی به طور مداوم پیشرفت را ارزیابی کنید. یک برنامه خوب مستلزم جمع آوری داده های عینی، تجزیه و تحلیل و استفاده از آن برای تصمیم گیری های مبتنی بر داده است.

مانند هر کودک دیگری، شروع با ارزیابی برای تعیین مهارت ها و نقص های پایه کودک، تمرین خوبی است. برای نمونه همه خانواده ها به مراکز بهداشت مراجعه می کنند و از پرسشنامه ASQ برای بررسی روند رشدی فرزندشان بهره می گیرند.هرچند این پرسشنامه مناسب برای ارزیابی عملکرد کودک دارای اتیسم(اوتیسم) جهت برنامه ریزی آموزشی نیست اما متاسفانه تنها پرسشنامه در دست رس برای والدین است. البته والدین می توانند به متخصصان اتیسم(اوتیسم) مراجعه کنند و از ارزیابی های استاندارد دیگر که در دسترس هست استفاده کنند.

هنگامی که اهداف را تعیین کردید، آماده هستید تا برنامه های متناسب با سن کودک خود را بر اساس DTT و آموزش تصادفی و NET اجرا کنید. اکثر متخصصان اتیسم(اوتیسم) توصیه می کنند که به کودک زمان کافی برای داشتن فرصت های یادگیری مکرر داده شود و این آموزش باید به صورت روزانه و هر روز هفته باشد (20-25 ساعت در هفته).

مشارکت و حمایت والدین به ویژه هنگام کار با کودک نوپا بسیار مهم است. والدین ممکن است از شوک ناشی از این تشخیص بهم ریخته باشند و همچنین اغلب ناامید ،چراکه ممکن است از توانایی خود در مورد نحوه بازی و یا کار با کودک خود نامطمئن باشند. اما اصولا کودکان نوپا به والدین خود می آموزند که چگونه با ارائه تقویت کننده ها با او بازی کنند. به عنوان مثال، مادری که با کودک خود داکی بازی می کند و می‌گوید: «داکی!» و نوزادش به او لبخند می زند و می خندد، مادر را تحریک می کند که دوباره این کار را انجام دهد. اما نوزادی که در طیف اوتیسم قرار دارد ممکن است علاقه ای به تعاملات اجتماعی نداشته باشد، و گاهی اوقات والدین زمانی که کودکشان همچنان به آنها بی پاسخ است، از این نوع بازی دست می کشند. از طرفی قشقرق بر پا کردن این کودکان هم خود یک مشکل دیگر است که البته در هر کودکی می تواند دیده شود و این یک امر غیر عادی نیست و والدین، با امید ارام کردن فرزندشان، ممکن است در الگویی قرار بگیرند که ناخواسته عصبانیت کودک را با دادن هر چیزی که او را آرام می کند، تقویت کنند.

بنابراین، هنگام شروع کار با یک کودک خردسال، اولویت اصلی این است که به کودک کمک کنیم تا روشی کاربردی برای برقراری ارتباط را بیاموزد، چه با اشاره ،چه با دادن تصویر و چه به صورت کلامی. از طرفی شما والدین باید بیاموزید که در برابر عصبانیت ها و بهم ریختگی های کودکتان تسلیم نشوید و به ارتباط و رفتار درست کودکتان پاسخ مناسب دهید.شما باید آموزش بگیرید که با کودک خود چگونه بازی کنید و با او سرگرم شوید . چگونه راههایی را بیابید که برای کودکتان جلب توجه کنید .علایق او را بشناسید و چگونه بر اساس این علایق با او کار کنید.

آموزشهای خاص یک کودک دارای اتیسم(اوتیسم) به عملکرد پایه او بستگی دارد. مهارت‌های یادگیری اولیه که پایه های سازنده مهارت‌های پیشرفته‌تر هستند ممکن است شامل وظایفی مانند درخواست کردن ، برچسب زدن به اشیا و موضوعات، پاسخ دادن به دیگران، دنبال کردن ، جستجو در اسباب‌بازی‌ها، تقلید حرکتی و رفتار صوتی باشد و همینطورکار بر روی تعامل و مهارت های بازی به منظور رشد روابط اجتماعی ضروری است.تقویت یکی از حیاتی ترین عناصر درمان و آموزش فرد دارای اتیسم(اوتیسم) از نوپایی تا بزرگسالی است. تقویت می تواند به اشکال مختلفی مانند بازی روی ترامپولین و یا تاب خوردن، بازی با حباب ساز و……. باشد.

آموزش اتفاقی( Incidental Teaching)

یکی از تکنیک های مورد استفاده برای کودکان زیر 2 سال آموزش اتفاقی براساس رویکرد ABA است.آموزش اتفاقی تمرین تعبیه کردن آموزش مهارت های هدف در فعالیت های کودک در تمام طول روز است. و اصولا در اموزش اتفاقی تقویت کننده پس از رفتار ارائه می گردد که می تواند باعث افزایش تکرار رفتار مناسب در کودک گردد. در اموزش اتفاقی ما رفتار کودک را مورد مشاهده قرار می دهیم مانند زمانی که دارد با یک ماشین، بار حمل می کند و ما به این روند بازی می توانیم صدا اضافه کنیم مثلا  زمانی که کودکمان دارد با ماشین حرکت می کند صدای غان غان غان به بازی او اضافه می کنیم و یا عبارت “بار می بریم “را در زمانی که او درحال بازی است بیان می کنیم .در این نوع اموزش کودک رهبر است و ما دنباله رو کودک.در صورتی که کودک ما در اثر تکرار زیاد “غان غان غان “، او هم این صدا را ایجاد کرد به او تقویت کننده ای مانند آفرین و یا هر چیز دیگری که در آن لحظه می توانیم به او ارائه کنیم ،می دهیم.مثالی دیگر از اموزش اتفاقی می تواند در جریان تکرار عبارتهای کودتان رخ دهد مثلا زمانی که او در حال زمزمه کردن یک شعر کودکانه در باره اعضای بدن است شما از این فرصت ایجاد شده استفاده می کنید و زمانی که شعر را می خواند شما با اشاره کردن به هر عضو او را ترغیب می کنید که او نیز با گفتن” دست “دستهایش را بالا بیاورد و یا با گفتن “چشم” شروع به پلک زدن بکند و ….

آموزش در محیط طبیعی (Natural Environment Teaching )

تکنیک دیگر بر اساس رویکرد NET است .آموزش محیط طبیعی یا NET  نیز یکی از زیر شاخه های  ABA است. NET رویکردی مبتنی بر یادگیری از طریق بازی یا یادگیری در محیط طبیعی زندگی است. محیط طبیعی به این معنی است که آموزش فقط درپشت میز یا در اتاق درمان نیست ، بلکه در محیط ها و مکان های مختلف انجام می شود.برخلاف روشهای تدریس ساختار یافته تر ABA مانند DTT،رویکرد NET بر موارد زیر تمرکز می کند:

• آیتم ها و اموری با انگیزه های ذاتی- تقویت کننده در بطن کار گنجانده شده است،برای نمونه زمانی که کودک یاد می گیرد که بگوید “آب میوه” در پیامد آن می تواند آب میوه نیز بنوشد.
• آموزش در زمینه های طبیعی و روزمره – آموزش در مغازه های خواربار فروشی ، در بانک ، هنگام صبحانه و…. انجام می شود .
• علایق فوری کودک- در این مورد باید به دنبال “لحظات قابل آموزش” در زمانی باشید که کودک علاقه و هیجان خود را در مورد شخص ، مورد یا شیء خاصی نشان می دهد.

آموزش تلاشهای جداگانه(Discrete Trial Training )

تکنیک دیگر براساس رویکرد پرکاربرد و مهم DTT است. DTT یک روش تدریس ساختار یافته است که شامل آموزش انفرادی به کودک در محیطی است که حداقل حواس پرتی را دارد و محیط به گونه است که کودک متمرکز بر یک فعالیت مشخص و از پیش تعیین شده می گردد. DTT را می توان در هر محیطی ( در خانه ، مدرسه یا اجتماع ) اعمال کرد.از این تکنیک می توان هم در حالت نشسته پشت میز و هم در حالت نشسته بر روی زمین استفاده کرد. اما همانطور که گفته شد به طور معمول در محیطی این تکنیک اجرا می گردد که حواس پرتی ها در آن کم است و خواسته ها و موارد مورد علاقه در دسترس کودک نیستند.درمانگر در این تکنیک مهارت های برنامه ریزی شده را با استفاده از تکرار و با استفاده از تقویت مثبت آموزش می دهد.DTT روشی عالی برای کار با کودک دارای اتیسم(اوتیسم) است زیرا به درمانگران این توانایی را می دهد که دقیقاً بر آنچه کودک برای موفقیت نیاز دارد تمرکز کنند. همچنین به درمانگران این امکان را می دهد تا انتظارات روشنی مطابق با توانمندی کودک شما داشته باشند.

آموزش یک کودک ۱۸ ماهه مبتلا به اوتیسم نیازمند صبر، درک و تمرکز بر ساخت مهارت‌ها به شیوه‌ای جذاب و انگیزشی برای کودک است. در ادامه به برخی از اصول اولیه و اساسی آموزش کودک 18 ماهه یا کوچکتر می پردازیم:

اصول کلیدی کلی برای آموزش کودک مشکوک زیر 2 سال:

مداخله زودهنگام کلید اصلی برای کودک شما است: شروع برنامه‌های مداخله زودهنگام مانند گفتار درمانی، کار درمانی و درمان های رشدی برای حداکثر کردن پتانسیل کودک بسیار مهم است.پژوهش های بسیاری تاکید می کنند که هرچه زودتر مداخله صورت پذیرد (حتی زیر 2 سال)میتوان انتظار پیشرفت بیشتری در بهبودی کودک داشت.مداخله بهنگام آنچنان تاثیر گزار است که می تواند هوشبهر کودک دارای اتیسم(اوتیسم) تا 20 نمره افزایش دهد.

رویکرد فردی: اوتیسم بر هر کودک به شیوه‌ای متفاوت تأثیر می‌گذارد. بر نقاط قوت، نیازها و علایق خاص کودک تمرکز کنید. آنچه که یک کودک را انگیزه می‌دهد ممکن است برای کودک دیگر کارساز نباشد.

تقویت مثبت: به جای تنبیه رفتارهای نامطلوب ،بر پاداش دادن به رفتارهای مطلوب تمرکز کنید. از چیزهایی که کودک از آن‌ها لذت می‌برد به عنوان انگیزه استفاده کنید (مانند: تحسین کردن، در آغوش گرفتن، در اختیار قرار دادن اسباب‌بازی، پخش آهنگ، دادن تنقلات مورد علاقه).

ثبات و ساختار: کودکان دارای اوتیسم معمولاً با پیش‌بینی‌پذیری خیلی راحت تر اند و عملکرد بهتری را نشان می دهند. روال‌ها و انتظارات ثابت ایجاد کنید.

صبر و پافشاری:پیشرفت ممکن است کند و گاهی ناپیوسته باشد. پیروزی‌های کوچک را جشن بگیرید و در برابر پسرفت ها نا امید نشوید.

آموزش و حمایت والدین: یادگیری درباره اوتیسم و ارتباط با خانواده‌های دیگر می‌تواند بینش‌های ارزشمند و حمایت عاطفی فراهم کند.

تمرکز بر امور کلیدی:

ارتباط:

ارتباط غیرکلامی:

زبان بدن: علائمی مانند اشاره کردن، دست تکان دادن، دست زدن و سر تکان دادن را آموزش دهید و تشویق کنید و به‌طور مکرر تکرار کنید.

سیستم ارتباطی تبادل تصویر (PECS): این یک سیستم ارتباطی بصری است که به کودک اجازه می‌دهد تصاویر را برای موضوعات یا فعالیت‌های مورد نظر خود مبادله کند. برای این منظور با یک گفتار درمانگر یا درمانگر کودک خود در مورد پیاده‌سازی PECS مشورت کنید.

زبان اشاره: نشانه‌های ساده برای اشیاء و اعمال رایج (مانند: “بیشتر”، “خواستن”، “نوشیدنی”، “کمک”) را آموزش دهید.

ارتباط کلامی:

تقلید: کودکتان را تشویق کنید تا صداها و کلمات را تقلید کند.

زبان دریافتی: بر روی کمک به کودک برای درک دستورالعمل‌ها و سوالات ساده تمرکز کنید (مثلاً “توپ را به من بده”، “بینی‌ات کجاست؟”).

برچسب‌گذاری: اشیاء و فعالیت‌ها را به طور مکرر برچسب‌گذاری کنید.یعنی عبارتها و کلامت را به طور متناظر برای اشیا یا موضوعات و یا فعالیتها استفاده کنید.

گسترش عبارات: اگر کودکتان گفت “توپ”، می‌توانید آن را به “توپ قرمز” یا “توپ می‌خواهم ” گسترش دهید.

فعالیت‌ نمونه:

یک لیوان را بالا ببرید و بگویید “آب؟” اگر کودک به آن نگاه کرد، لبخند زد یا به سمت آن دست دراز کرد، بگویید “بله، آب!” و لیوان را به او بدهید. (مدل‌سازی و برچسب‌گذاری)

مهارت‌های اجتماعی:

توجه مشترک: کودک را تشویق کنید تا بر روی یک شیء یا فعالیت با شما تمرکز کند. به نگاه آنها توجه کنید و درباره آنچه که به آن نگاه می‌کنند، نظر دهید. از اشاره کردن برای جلب توجه آنها استفاده کنید.این تکنیک یکی از پایه های کار در مداخلات بهنگام است و در روش دنور از ان بسیار بهره گرفته می شود

تقلید: بازی‌های تقلیدی با کودکتان طراحی کنید (مثلاً، دست زدن، شکلک در اوردن و….).

بازی موازی: در کنار کودکتان بازی کنید بدون اینکه نیاز به تعامل داشته باشید. این کارمی‌تواند به تدریج به بازی‌های تعاملی‌ منجر شود.

نوبت‌گیری: در بازی‌ها و فعالیت‌های ساده فعالیت نوبتی را تمرین کنید (مثلاً، غلتاندن توپ به جلو و عقب، نوبتی چیدن بلوک‌ها روی هم).

اشتراک‌گذاری: در ابتدا اشتراک گزاری را بسیار ساده اجرا کنید و آن را تحمیل نکنید. با سناریوهای ساده اشتراک‌گذاری شروع کنید مثلاً، از کودکتان بخواهید یک بلوک به شما بدهد یا یک تکه نان دهن شما بگذارد ).

مهارت‌های بازی:

اکتشاف: کودک را تشویق کنید تا به طور ایمن اسباب‌بازی‌ها و محیط خود را بررسی کند.

بازی کاربردی: به کودک یاد دهید که چگونه از اسباب‌بازی‌ها به روش‌های مورد نظر و مناسب استفاده کند (مثلاً، هل دادن یک ماشین، غذا دادن به یک عروسک).

بازی تخیلی: به تدریج فعالیت‌های بازی تخیلی را برای کودکتان اجرا کنید (مثلاً، تظاهر به خوردن کنید، خواباندن یک عروسک را تمرین کنید،نشان دهید که در حال جویدن چیزی هستید و یا اینکه عروسک شیر فرزندتان شما را گاز گرفته و از این قبل بازی های تخیلی و نمادین). تا حد امکان این گونه بازی ها را برای کودکتان الگو سازی کنید.

مهارت‌های سازگاری (مهارت‌های خودیاری):

غذا خوردن: کودکتان را به خوردن غذاهای انگشتی ترغیب کنید به صورتی که خود او غذا را بخورد(نگران کثیف کاری های کودکتان نباشید.)

پوشیدن: شلوار یا جوراب پوشیدن را تمرین کنید .این کار را می توانید هم روی بدن خودتان و هم روی بدن کودکتان و هم روی بدن عروسک بارها و بارها تمرین کنید.ابتدا از لباسهایی استفاده کنید که کمی بزرگتر است.

آمادگی برای توالت: اگر کودک نشانه‌هایی از کنترل مدفوغ را نشان می‌دهد (مثلاً، خشک ماندن پوشک برای مدت طولانی‌تر، نشان دادن ناراحتی در زمانی که پوشک او کثیف است)، آماده‌سازی برای آموزش توالت را آغاز کنید.

بهداشت: تمرین شستن دست‌ها و مسواک زدن دندان‌ها را با کودک انجام دهید.

یکپارچگی حسی:

    فعالیت‌های حسی: فعالیت‌های حسی مختلفی را بر اساس ترجیحات و نیازهای کودک خود ایجاد کنید. برای نمونه:

فعالیت لمسی: بازی با خمیر بازی، شن، آب، پارچه‌های با بافت‌های مختلف.

فعالیت پروپریوسپتیو: فعالیت‌هایی که شامل فشار دادن، کشیدن و بلند کردن هستند (مانند حمل اشیای سنگین، هل دادن کالسکه).

فعالیت وستیبولار: تاب خوردن، چرخیدن (البته زیر نظر کار درمانگر).

فعالیت شنوایی: گوش دادن به موسیقی، بازی با سازها و یا اشیای صدا ساز.

فعالیت بینایی: نگاه کردن به تصاویر رنگارنگ، بازی با اسباب‌بازی‌های دارای نور.

حساسیت‌های حسی: به حساسیت‌های کودک نسبت به صداها، بافت‌ها، نورها یا بوها توجه کنید. محیط را طوری تغییر دهید که این حساسیت‌ها به حداقل برسند.

رشد شناختی:

پایداری اشیاء: بازی‌هایی انجام دهید تا درک این موضوع تقویت شود که اشیاء حتی زمانی که پنهان هستند، هنوز وجود دارند (مانند پنهان کردن یک اسباب‌بازی زیر یک پتو).

علت و معلول: از اسباب‌بازی‌هایی استفاده کنید که علت و معلول را نشان می‌دهند (مانند فشار دادن یک دکمه برای حرکت دادن یک اسباب‌بازی).

تطبیق و مرتب‌سازی: فعالیت‌هایی را طراحی کنید که شامل تطبیق اشیاء یا مرتب‌سازی آن‌ها بر اساس رنگ، شکل یا اندازه باشد(می توانید از کره هوش یا هرم هوش استفاده کنید)

استراتژی‌های آموزشی خاص:

حمایت‌های دیداری: از ابزارهای دیداری برای حمایت از ارتباط، درک و تعاملات استفاده کنید. برای نمونه‌ :

برنامه‌های دیداری: از تصاویر یا نمادها برای نمایش روال روزانه استفاده کنید.

تابلوهای اول/بعدا: به کودک نشان دهید که ابتدا چه کاری باید انجام دهد (مانند “اول پشت میز بنشین”، “بعدا بستنی بخور”).

داستان‌های اجتماعی: از داستان‌های ساده با تصاویر برای آموزش مهارت‌های اجتماعی و انتظارات استفاده کنید.

مدل‌سازی و الگو دهی: رفتار یا مهارت مورد نظر را به صورت الگو دادن به او نشان دهید.

راهنمایی: به کودک کمک کنید تا رفتار مورد نظرتان را انجام دهد. به تدریج راهنمایی‌ها را کاهش دهید تا کودک مستقل‌تر شود.نمونه های هدایت کودک به شرح زیر است:

راهنمایی‌های فیزیکی: دست کودک را به‌صورت فیزیکی برای انجام یک عمل هدایت کنید.

راهنمایی‌های کلامی: دستورالعمل‌ها یا نشانه‌های کلامی بدهید.

راهنمایی‌های بصری: تصویری یا ویدیویی از رفتار مورد نظر نشان دهید.

نکات و ملاحظات مهم: برای آموزش کودک زیر 2 سال مشکوک به اتیسم(اوتیسم)

مشاوره با متخصصان: با درمانگران، پزشکان و مربیان به‌طور نزدیک همکاری کنید تا برنامه ای انفرادی برای کودک خود ایجادکنید.

تغذیه: یک رژیم غذایی سالم و متعادل را ایجاد کنید. اگر نگرانی‌هایی درباره عادات غذایی کودک دارید، با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.

خواب: یک روال خواب منظم برقرار کنید.

مراقبت از خود: به سلامت جسمی و عاطفی خود توجه کنید. پرورش یک کودک دارای اوتیسم می‌تواند دشوار و سخت باشد و مهم است که به خودتان توجه کنید و از جانب بستگان و خانواده حمایت دریافت کنید.

مشاهده و گوش دادن: به نشانه‌ها و ترجیحات کودک توجه دقیق داشته باشید.

انعطاف‌پذیری: رویکرد خود را بر اساس پیشرفت و نیازهای کودک تنظیم کنید.

جشن موفقیت‌ها: حتی کوچک‌ترین دستاوردها و پیشرفت ها را شناسایی و جشن بگیرید.

حساسیت‌های حسی: از حساسیت‌های حسی بالقوه (مانند صداهای بلند، نورهای روشن، بوهای قوی، بافت‌های خاص) آگاه باشید. مجموعه‌ای از مواد و فعالیت‌ها را برای کودکان مهیا کنید که به ترجیحات حسی مختلف پاسخ دهد. اقلامی که می‌توانند به یکپارچگی حسی کمک کنند، مانند پتوی وزنی ، را به کارتان اضافه کنید.

رفتارهای تکراری:برای رفتارها یا عملکردهای تکراری آماده باشید. به جای تلاش برای متوقف کردن این رفتارها، سعی کنید آنها را در فعالیت‌ها بگنجانید.

چالش‌های ارتباطی: از حمایت‌های بصری و زبان ساده برای ارتباط با کودک استفاده کنید. صبور باشید و به آنها زمان دهید تا اطلاعات را پردازش کنند.

پذیرش تغییرات :تغییرات می‌توانند برای کودکان دارای اوتیسم دشوار باشند. از برنامه‌های بصری و تایمرها برای کمک به آماده‌سازی آنها برای تغییرات در فعالیت استفاده کنید.

تقویت:از تقویت مثبت برای تشویق به مشارکت و یادگیری استفاده کنید.

ایمنی: اطمینان حاصل کنید که تمام مواد ایمن و مناسب سن هستند. در طول فعالیت‌ها کودک را به دقت زیر نظر داشته باشید.

نمونه هایی از سیستم های اموزشی و تکنیک هایی که می توان برای کودک زیر 2 سال مشکوک به اتیسم(اوتیسم) یا دارای اتیسم(اوتیسم)

در ادامه یک فعالیت نمونه برای تمرکز بر ارتباط اجتماعی و کاوش حسی، مناسب برای نوزادان و کودکان نوپا در معرض اتیسم(اوتیسم) ارائه می شود تا شما با الگو گیری از این فعالیت برنامه های دیگری را برای کودک نوپای خود طراحی کنید:

فعالیت: جعبه حسی

هدف:

تشویق به تعامل اجتماعی: به اشتراک گذاشتن فضا، نوبت‌گیری (در نهایت)، پاسخ به کلمات و حرکات شما.

رشد ارتباط: تشویق به صداها، تماس چشمی، اشاره و درک دستورالعمل‌های ساده.

فراهم کردن کاوش حسی: درگیر کردن چندین حس به روشی کنترل‌شده و لذت‌بخش.

ایجاد توجه مشترک: به اشتراک گذاشتن تمرکز با یک مراقب بر روی یک شی یا فعالیت مشترک.

مواد لازم:

یک جعبه کم‌عمق و محکم (پلاستیکی یا چوبی)

مواد پایه حسی: ماکارونی پخته و خنک شده (رنگ‌آمیزی با رنگ خوراکی اختیاری است)، برنج خشک،(الزاما مراقبت باشید تا از بلعیدن جلوگیری شود)، شن، یا لوبیاهای خشک.

نکته:یک ماده را بر اساس ترجیحات حسی کودک خود انتخاب کنید. از هر چیزی که قبلاً در دهان گذاشته‌اند استفاده نکنید و یا اگر رفتارهای هرزه خواری دارند مراقب باشید.

اسباب‌بازی‌های کوچک مرتبط با یک داستان ساده: حیوانات مزرعه (گاو، خوک، گوسفند)، ماشین‌ها، یا عروسک‌های کوچک.

یک کتاب تصویر ساده یا داستان با تصاویر واضح. (به عنوان مثال، “داستان مزرعه؟”)

آماده‌سازی:

1. جعبه را با ماده پایه حسی انتخابی پر کنید. آن را بیش از حد پر نکنید.
2. اسباب‌بازی‌های کوچک مرتبط با داستان خود را درون جعبه قرار دهید.
3. کتاب تصویر را در دسترس داشته باشید.

چگونه بازی کنیم:

1. معرفی جعبه: در کنار کودک بنشینید و اجازه دهید تا با دستان، پاها یا سایر قسمت‌های بدن خود به مواد حسی درون سطل دسترسی داشته باشد. آنچه را که کودکتان انجام می‌دهد توصیف کنید: “داری ماکارونی نرم را لمس می‌کنی! احساس نرمی دارد.” اگر کودکتان مردد است و دست نمی زند ، خودتان به او الگو دهید . اگر کودک احساس خستگی یا ترس کرد، او را مجبور نکنید. معرفی اولیه را تا همین حد کوتاه نگه دارید.
2. داستان بگویید: کتاب تصویری را باز کنید و یک تصویر را نشان دهید. به عنوان مثال، “نگاه کن! این یک گاو است!” گاو اسباب‌بازی را در سطل حسی پیدا کنید و آن را بالا ببرید. “این هم گاو است! مووووو!” صدای گاو را تکرار کنید.
3. با اسباب‌بازی‌ها تعامل کنید: از اسباب‌بازی‌ها برای به تصویر کشیدن داستان درون جعبه حسی استفاده کنید. “گاوه داره ماکارونی می خوره! اوم اوم اوم.” با دادن گاو به او کودکتان را تشویق کنید تا با شما مشارکت کند، درخواست کنید گوسفند را هم پیدا کند یا با هم صداهای گوسفند را هم ایجاد کنید.
4. از بازی کودک پیروی کنید: اگر کودک بیشتر به کاوش مواد حسی علاقه‌مند است، اجازه دهید این کار را انجام دهد. رفتار و فعالیت او را توصیف کنید و در همان لحظه بیان کنید: “داری برنج را می‌ریزی. چه صدایی داره؟! شش، شش، شش.” بر روی کاری که آنها انجام می دهند متمرکز شوید.
5. به او حق انتخاب بدهید (البته اگر مناسب سطح رشد آن‌هاست): ” گاو را می‌خواهی یا گوسفند را؟” یا “برنج را در فنجان بریز!” این کاربه ایجاد ارتباط و فهم اوکمک می‌کند.
6. فعالیتها را کوتاه و جذاب نگه‌دارید: کودکان نوپا، به‌ویژه آن‌هایی که در خطر اوتیسم هستند، توجه کوتاهی دارند. هدف‌تان ۵-۱۰ دقیقه باشد و فعالیت را قبل از اینکه کودک خسته یا بشدت برانگیخته یا overwhelmed شود، به پایان برسانید.
7. تقویت مثبت: از ستایش و لبخندهای زیاد استفاده کنید: “کار خوبی کردی که گاو را پیدا کردی! تو خیلی باهوشی!”

تغییرات و ملاحظات:

• حساسیت‌های حسی: به حساسیت‌های حسی کودک توجه کنید. اگر آن‌ها از بافت‌های خاصی بیزارند، سعی کنید از ماده پایه متفاوتی استفاده کنید یا با مقدار کمتری شروع کنید. بافت‌های جدید را به تدریج معرفی کنید. از بوهای شدید یا صداهای بلند اجتناب کنید.
• حمایت‌های بصری: از کمک‌های بصری، مانند کارت‌های تصویری از حیوانات یا اشیاء، استفاده کنید تا به کودک کمک کنید داستان و دستورالعمل‌ها را درک کند.
• تکرار: کلمات و عبارات را به طور مکرر تکرار کنید. تکرار برای یادگیری بسیار مفید است.
• ارتباط غیرکلامی: به نشانه‌های غیرکلامی کودک (بیان چهره، زبان بدن) توجه زیادی کنید. به تلاش‌های آن‌ها برای برقراری ارتباط پاسخ دهید، حتی اگر از کلمات استفاده نمی‌کنند.
• قابل پیش‌بینی بودن: یک روال ثابت برای این نوع فعالیت‌ها حفظ کنید. این کار می‌تواند به کاهش اضطراب و افزایش مشارکت کمک کند. اگر مفید است، از یک برنامه بصری استفاده کنید.
• شخصی‌سازی: نمونه بالا فقط یک مثال است. بهترین فعالیت‌ها با توجه به علایق، نقاط قوت و نیازهای فردی کودک تنظیم می‌شوند. با درمانگران و سایر متخصصان همکاری کنید تا برنامه‌ای مناسب برای کودک خود ایجاد کنید.
• ایمنی: همیشه کودک را به دقت زیر نظر داشته باشید تا از قرار دادن اشیاء کوچک در دهانش جلوگیری کنید.

نمونه ای از روش کار بر اساس DTT برای کودک زیر 24 ماه

1. هدف

به کودک بیاموزیم که نام حیوانات را بیان کند (مثلاً «سگ»، «گربه»).

2. مواد مورد نیاز

فلش کارت یا تصاویر حیوانات.

اسباب بازی حیوانات واقعی (اختیاری).

محیطی آرام و بدون حواس پرتی.

3. رویه

آماده سازی:

ابزار های آموزش را جمع آوری کنید و جهت جلب توجه کودکتان محیط را تا حد امکان عاری از حواس پرتی کنید.

تلاش 1: آموزش

یک فلش کارت یا تصویر یک حیوان (به عنوان مثال، یک سگ) را درمقابل کودکتان قرار دهید.

بگویید: “این چیه؟” (با صدایی واضح و مشتاق بگویید).

اگر کودک پاسخ نداد، به آرامی بگویید «سگ».

منتظر پاسخ بمانید:

اگر کودک گفت «سگ»، پاسخ را با تحسین (مثلاً « آفرین!») و احتمالاً یک جایزه کوچک (مثلاً یک تکه شکلات کوچک) تقویت کنید.

اگر کودک به درستی پاسخ نداد، بیشتر تلاش کنید و تا حد امکان او را هدایت کنید تا کلمه سگ را بگوید.حتی می توانید صورت خودتان را به صورت فرزندتان نزدیک کنید و بگویید سگ.توجه کنید که شما در این تلاش فقط می خواهید فرزندتان به یک تصویر سگ یا ماکت سگ برچسب کلامی بزند .به کار خودتان اجزاء دیگری اضافه نکنید و هر تلاش اولیه را به سادگی انجام دهید .

تلاش 2:

آموزش را با یک حیوان دیگر (به عنوان مثال، گربه) تکرار کنید.

از مراحل مشابه استفاده کنید: کارت را نشان دهید، سؤال را بپرسید، منتظر پاسخ باشید اگر جواب نداد خودتان بلافاصله بگوید گربه و به درستی او را تقویت کنید.

تلاش های دیگر:

پس از اینکه کودکتان کودکتان سگ و گربه را برچسب گذاری کرد به طور متناوب حیوانات مختلف دیگر را نیز اموزش دهید (مانند سگ، گربه و گاو).

غایت کار خود را 10 بار تلاش موفق قرار دهید و اگر تا 8 بار را درست گفت به سراغ آموزش بعدی بروید.

جمع آوری داده ها:

پاسخ های کودک را در برگه پیگیری ثبت کنید. توجه داشته باشید که کودکتان چه زمانی به درستی پاسخ می دهد و چه هدایتی برای او کارساز تر است و البته چه تقویت کننده ای اثر بیشتری دارد . این به ارزیابی به پیشرفت جلسات آینده کمک می کند.

نکاتی برای کار بواسطه DTT:

• ثبات: جلسات DTT را به طور منظم و به طور ایده آل روزانه برگزار کنید.
• جلسات کوتاه: جلسات را کوتاه نگه دارید (5 تا 10 دقیقه)، چراکه کودکان خردسال ممکن است دامنه توجه محدودی داشته باشند.
• تقویت: از تقویت کننده های باکیفیت استفاده کنید که به کودک انگیزه می دهد (اسباب بازی ها، تشویق و خوراکی هایی که دوست دارد).
• صبر: صبور و شکیبا باشید و موفقیت ها و پیشرفت های کوچک را جشن بگیرید.
• شادابی : از لحن گرم و سرزنده استفاده کنید تا کودک را درگیر و علاقه مند نگه دارید.

 مثال آموزش در محیط طبیعی NET

مکان: گوشه ای دنج برای مطالعه یا هر منطقه ای دیگر که کودکتان در انجا راحت است.

– فعالیت: خواندن کتاب مصور.

– تعامل آموزشی:

– شروع به خواندن یک کتاب داستان کنید که دارای تصاویری ساده و قابل فهم برای کودکتان است .در حین خواندن کتاب به تصاویر اشاره کنید و نام آنها را بپرسید،مثلا بپرسید “سگ کجاست؟سگ رو نشون بده؟سگه چه کار می کنه؟” همانطور که صفحات را ورق میزنید این سوالات را از کودکتان بپرسید.به همین شکل شما می توانید از فرمت ساده شده NET برای کودک زیر 24 ماه خود استفاده کنید .اگر کودکتان متوجه پرسش شما نمی شود باید آموزش را به عقب تر ببرید و از محتواهای پایه ای تر که شامل درک مطلب نمی شود استفاده کنید.

نکاتی کلی برای کار بواسطه  NET:

• رهنمودهای کودک را دنبال کنید: به چیزهایی که آنها به ان علاقه مند هستند توجه کنید و بر روی آن کار کنید.
• از کلامی ثابت استفاده کنید: از کلمات و عبارات یکسانی به طور مرتب استفاده کنید تا به یادگیری کودکتان کمک کنید.
• تقویت رفتار مثبت: تحسین، لبخند و تشویق را برای ایجاد اعتماد به نفس حتما در کار خود جای دهید.
• کوتاه نگه داشتن جلسات: کودکان خردسال دامنه توجه کوتاهی دارند، بنابراین فعالیت ها را مختصر و لذت بخش نگه دارید.
• با گنجاندن فرصت‌های یادگیری در زمینه‌های آشنا و لذت‌بخش، می‌توانید از رشد کودکتان به گونه‌ای حمایت کنید که طبیعی و جذاب باشد

والدین و متخصصان گرامی برای کودکان نوپا و یا خرد سالان می توانید از کتاب شروع بهنگام  استفاده نمایید . در این کتاب راهنمایی های کاملا کاربردی برای آموزش مهارتها از پایه تا پیشرفته بر اساس مدل دنور نوشته شده است.