حافظه کاری یا فعال(Working Memory)

یکی از اصلی ترین کارکرد های مغزی که در افراد دارای اوتیسم  دچار بد عملکردی و یا نقص است حافظه فعال یا حافظه کاری است .نقص عملکرد این حافظه باعث مشکلات فراوان در هر 3 سطح اختلال اوتیسم می گردد و میتوان ریشه برخی از مشکلات این افراد را در  نقص حافظه فعال یافت.از نقایص زبان بیانی گرفته تا زبان درکی و مشکلات حرکتی وشناختی و رفتاری و حتی برقراری تعاملات اجتماعی و آموزش دستشویی…….به همین خاطر است که باید به صورت علمی حافظه کاری و فعال را بشناسیم و بدانیم این حافظه برای انسان چه کاری انجام می دهد و نقص در آن موجب چه چالشهایی برای فرد دارای اوتیسم می شود .اینکه چه راهکارهایی برای خود فرد دارای اتیسم هست تا بتواند به او در غلبه با این نقص کمک کند و خانواده ها چگونه می توانند به فرد دارای اتیسم در روبه رویی با این نقص کمک کنند.در این متن می خواهیم در مورد مساله بسیار مهم حافظه کاری و اتیسم در مورد راهکارهای کمک به این افراد گفتگویی مفصل داشته باشیم.

تعریف حافظه کاری

احتمالاً درباره حافظه کوتاه مدت شنیده اید، یعنی توانایی مغز برای ذخیره موقت و به خاطر آوردن اطلاعات. خوب، “حافظه فعال چیست؟” ممکن است گفته شود که حافظه فعال در واقع پسر عموی حافظه کوتاه مدت است. اگرچه هر دوی آنها شامل نگه داشتن اطلاعات برای مدت کوتاهی هستند، اما حافظه کاری بسیار برجسته تراست زیرا به ما این امکان می دهد نه تنها اطلاعاتی را که ذخیره می کنیم به خاطر بیاوریم، بلکه همچنین اطلاعاتی را که ذخیره می کنیم به کار ببریم (به همین دلیل به آن “کار” می گویند!). برخی از فعالیت هایی که شامل حافظه فعال می شوند عبارتند از:

گوش دادن و به خاطر سپردن یک سری دستورالعمل

گوش دادن به وقایع روزانه یک نفر و پاسخی تعاملی برای آن داشتن

به خاطر سپردن آدرس در حین گرفتن مسیر

محاسبات ریاضی ذهنی

برقرای تعامل در فرایند یک بازی

چگونه در لحظه، ارتباطی را آغاز و ادامه دادن

حالا اگر بخواهیم تعریفی از حافظه کاری و یا فعال داشته باشیم ،حافظه کاری به سیستم شناختی اطلاق می شود که مسئول نگهداری موقت و دستکاری اطلاعات مورد نیاز برای کارهای در حال انجام است. این حافظه شامل توانایی حفظ اطلاعات در ذهن، دستکاری ذهنی آن اطلاعات و استفاده از آن برای هدایت رفتار و تصمیم گیری است(به یاد داشته باشید که اصطلاح حافظه کاری و یا فعال هر دو یکی است و نگارنده این متن از هر دو این اصطاحات در ادامه استفاده کرده است تا شما نیز از حافظه کاری خود بیشتر استفاده کنید و همزمان این پردازش ذهنی را انجام دهید که این دو اصطلاح هر دو یکی است). حافظه کاری یا حافظه فعال به ما در عملکرد اجرایی کمک می کند و شامل تصمیم گیری، کنترل وظیفه، استدلال و تنظیم رفتار می شود. برای پردازش اطلاعات و مدیریت آن چندین کار به طور همزمان ضروری است. این نوع حافظه به کودکان کمک می کند تا به طور خلاصه اطلاعات را به خاطر بسپارند و از آن برای تکمیل وظایف استفاده کنند. حافظه کاری به آن‌ها اجازه می‌دهد تا جزئیاتی از محیط خود مانند دستورالعمل‌ها، مکالمات و تصاویر را به خاطر بیاورند. و این نوع حافظه برای مهارت های حل مسئله و درک روابط علت و معلولی حیاتی است.

به عنوان مثال، خواندن، یک مهارت بسیارپیچیده است که مستلزم هماهنگی وظایف مختلف مانند استدلال های مراتب بالاتر و پایین تر است و شامل رمزگشایی، فعال کردن معانی کلمات، درک ترتیب معانی، ارجاع به دانش قبلی، حدس زدن کلمات ناشناخته، پردازش معنای کلی، قرار دادن در متن، و حفظ درک معانی است .از این رو است کودکان دارای اتیسم در درک مطلب با چالش هایی روبرو هستند.

برای کودکان دارای اتیسم، نقص حافظه کاری یا فعال هم می تواند علت و هم پیامد مشکلات آنها باشد. حافظه فعال به کودکان کمک می کند تا زبان را پردازش کنند، دستورالعمل ها را درک کنند و مراحل تکمیل کار را برنامه ریزی کنند. بدون توانایی دسترسی به اطلاعات قبلی یا حفظ تمرکز بر کارهای فعلی، کودکان دارای اتیسم ممکن است در پیروی از دستورالعمل‌ها، درک مکالمات یا یادآوری حقایق ضروری دچار مشکل شوند.

حافظه کاری یک عملکرد اجرایی حیاتی در مغز ما است. برای افراد دارای اتیسم، به دلیل چالش‌های به وجود آمده در اثر اتیسم، جهان می‌تواند برای آنها بسیار متفاوت باشد. بنابراین، حمایت و درک نیازهای منحصر به فرد آنها برای کمک به آنها در انجام کارهای روزانه که شامل حافظه کاری است، ضروری است.

بدلی(Baddeley) برجسته ترین نظریه پرداز در زمینه حافظه کاری یا فعال متداول‌ترین مدل تعریف حافظه کاری را متشکل از اجزای سه گانه می داند به شرح زیر:

(الف) حلقه واج‌شناختی(phonological loop)، که مسئول حفظ اطلاعات مبتنی بر گفتار است.

(ب) پدیده دیداری-فضایی(visuo-spatial sketchpad)، که در ذخیره سازی مواد با ویژگی های دیداری یا فضایی عمل می کند

(ج) مولفه توجه(attention component)، که اجازه می‌دهد تمرکزِ مرتبط با وظیفه، توانایی‌های پردازش و خودتنظیمی را در حضور حواس‌پرتی‌های خارجی یا داخلی حفظ کند. این مؤلفه‌های حافظه کاری که توانایی نگهداری و پردازش ذهنی اطلاعات را فراهم می‌کنند، برای فعالیت‌های روزانه مانند برنامه‌ریزی، سازماندهی، انعطاف‌پذیری شناختی ضروری در نظر گرفته شده‌اند

در اینجا لازم می دانم اشاره ای به برخی از حافظه ها و تعاریف مختلف انها،از جمله حافظه کوتاه مدت(Short-Term Memory) داشته باشیم :

اطلاعات دریافتی توسط انسان در مرحله نخست در حافظه حسی ذخیره می گردد و ما از طریق توجه و ادراک  از وجود این محرکها آگاه می گردیم.بخشی از این اطلاعات که بر اثر توجه به صورت الگوهای تصویر ذهنی ،صداها و یا معانی رمزگردانی می گردند (تبدیل به رمز می شوند) وارد حافظه کوتاه مدت می شوند.این اطلاعات در حافظه کوتاه مدت برای حدود 15 تا 30 ثانیه در این حافظه ذخیره می گردند و سایر اطلاعات حسی که مورد توجه قرار نمی گیرند حذف می شوند. در حافظه کوتاه مدت اطلاعات عمدتا به صورت صوتی یا شنیداری رمز گردانی می گردند اما این حافظه از سایر رمزگذاری ها مانند دیداری و معنایی هم استفاده می کند.برای نمونه زمانی که ما یک شماره تلفن را مشاهده می کنیم تا زمانی که بخواهیم آن شماره را بگیریم یکی از کارهای زیر را انجام می دهیم:

• یا یک تصویر ذهنی از آن به خاطر می سپاریم(رمز دیداری )
• یا صدای ارقام را حفظ می کنیم(رمز شنیداری)
• یا نوعی معنی به آن شماره ها می دهیم (رمز معنایی).

این اطلاعات تا حدود 30 ثانیه در ذهن باقی می مانند و در صورت عدم کاربرد فراموش می گردند اما اگر می خواهیم انها را بیشتر در حافظه نگه داریم باید از راهبرد های تکرار یا مروز ذهنی استفاده کنیم.

حافظه کوتاه مدت یک سیستم با ظرفیت محدود است، چراکه اکثر افراد می توانند تنها هفت “تکه” اطلاعات (به اضافه یا منهای دو تکه) را در یک زمان در این سیستم حفظ کنند. به همین دلیل است که بیشتر شماره های تلفن در محدوده 7 تا 9 شماره هستند و برای شماره تلفن های موبایل نیز یک پیش شماره ثابت در نظر گرفته می شود که در ذهن این چهار شماره 0912 تحت عنوان یک کد در نظر گرفته می شود.

تا اینجا مشخص گردید که حافظه کوتاه مدت دارای 3 ویژگی است :

1. ظرفیت محدود (فقط حدود 7 مورد را می توان در یک زمان ذخیره کرد)
2. مدت زمان محدود (ذخیره سازی بسیار شکننده است و اطلاعات می تواند با حواس پرتی یا گذشت زمان از بین برود)
3. رمزگذاری (در درجه اول صوتی یا آکوستیک است ، حتی اطلاعات بصری نیز بیشتر به صورت صوتی ذخیره می گردند).

فراخنای حافظه: شامل توانایی توجه،نگه داشتن و باز تولید اطلاعات از حافظه، بلافاصله پس از دریافت شدن آن است.

ظرفیت حافظه فعال :شامل توانایی توجه و نگه داشتن اطلاعات و نشان دادن توانایی و ظرفیت دستکاری ذهنی اطلاعات پیش از تولید یک واکنش است که در کل  می توان آن را توانایی دریافت و پردازش اطلاعات دانست.دو بخش مهم در حافظه کاری وجود دارد:

1. حافظه کاری کلامی :ما از این حافظه بهره می گیریم تا دستورات را به خاطر بسپاریم ،زبان     بیاموزیم و تکالیف درک مطلب را کامل کنیم.برای نمونه یاد اوری و پیروی از دستورات طولانی، برای سنجش این بخش از حافظه کاری می توان این ازمون را انجام داد و به کودکان گفت کفشهایتان را دربیاورید ،کلاهتان را روی میز بگذارید و کاپشن خود را در کنار میز قرار دهید و بعد روی مبل بنشینید.کودکی که حافظه کاری کلامی پایینی دارد نخستین بخش یعنی دراوردن کفش را انجام می دهند و پس از آن روی مبل می نشینند.عللاوه بر این می توان عنوان نمود که این کودکان:

• در یادآوری و نوشتن متون شامل کلمات ،جملات و پاراگرافها مشکل دارند
• در یاد اوری کلمات مشابه (مانند سنگ،جنگ ،رنگ،منگ)مشکل دارند.
• در یادآوری جملاتی که ساختمان دستوری پیچیده ای دارند مشکل دارند (برای نمونه یادآوری جمله ((برای نجات از انفلوانزا علی دارو خورد)) از جمله ((علی دارو خورد تا از انفلوانزا نجات یابد)) برای آنها دشوار تر است .

2. حافظه کاری دیداری فضایی با مهارتهای ریاضی  و یادآوری  توالی الگو ها ،تصاویر  و موقعیت ها مرتبط است.برای نمونه  افراد ممکن است به خاطر نقص عملکرد در این حافظه  :

• در حل ذهنی یک مساله ریاضی مشکل داشته باشند.
• در دنبال کردن یک جمله هنگام نوشتن آن از روی تخته و جا انداختن برخی از کلمات مشکل داشته باشند
• در استفاده از تصاویر برای باز گویی یک داستان مشکل داشته باشند. برای نمونه مشکل در مشخص کردن توالی درست در داستانی های تصویری متوالی
• در شناسایی اعداد مفقود در یک دنباله اعداد مشکل داشته باشند.

حافظه دراز مدت اطلاعات حافظه کوتاه مدت در صورت تکرار و مرور و ترکیب با اطلاعات قبلی به حافظه دراز مدت منتقل می شوند درکل حافظه دراز مدت حافظه تمام عمر و تمام آنچیزهایی است که یاد می گیریم.این نوع حافظه به اقسام رویدادی ،معنایی و روندی تقسیم می گردد.

اهمیت حافظه کاری در اوتیسم

در افراد دارای اختلال طیف اتیسم (ASD)، کمبود حافظه کاری با طیف وسیعی از چالش‌ها همراه است. این نقایص می تواند بر تنظیم رفتار، انعطاف پذیری شناختی، تفکر انتزاعی و توانایی تمرکز و حفظ توجه تأثیر بگذارد. تحقیقات نشان می‌دهد که افراد دارای اختلال طیف اتیسم در مقیاس‌های حافظه فعال در مقایسه با افراد غیر اتیسم، به ویژه در کارهایی که به انعطاف‌پذیری شناختی، برنامه‌ریزی، بار حافظه کاری بیشتر نیاز دارد، امتیاز کمتری دارند.نمرات پایین تر در حافظه کاری کلامی با مشکلات بیشتر در رفتار انطباقی و رفتار محدودتر و تکراری تر در افراد دارای اختلال طیف اتیسم مرتبط است. این یافته‌ها نقش حیاتی حافظه فعال در عملکرد کلی و بهزیستی افراد در طیف اتیسم را برجسته می‌کند.در ادامه متن، چالش‌های رفتاری و پیامدهای شناختی نقص‌های حافظه فعال در اتیسم، و همچنین راهبردهایی برای حمایت از افراد دارای اختلال طیف اتیسم و استفاده مؤثر از مهارت‌های حافظه کاری را بررسی خواهیم کرد.حافظه کاری نقشی حیاتی در یادگیری ایفا می‌کند، چراکه به پردازش و حفظ اطلاعات جدید و در عین حال ارتباط آن با دانش موجود کمک می‌کند و درک و کاربرد بهتر مفاهیم را ممکن می‌سازد.

بررسی ها در مورد پیامدهای نقص در حافظه کاری بیان می کند که اکثر کودکان دارای ضعیف در حافظه کاری در طول سال‌های دبستان و دبیرستان در زمینه‌های خواندن، ریاضی و علوم کند تر عمل می کنند. این دانش‌آموزان در پیروی از دستورالعمل‌ها، با فعالیت‌های یادگیری که هم نیاز به ذخیره‌سازی و هم پردازش دارند، مشکل دارند . بنابراین، نقص در حافظه کاری ارتباط نزدیکی با مشکلات یادگیری مشاهده شده در فعالیت های کلاس درس روزانه دارد. برای این منظور، اکثر پزوهش گران تاکید می کنند که بدون مداخله بهنگام، نمی توان بر این نقایص غلبه کرد و احتمال موفقیت تحصیلی را افزایش داد .

آیا حافظه کاری در کودکان دارای اتیسم متفاوت است؟

حافظه کاری در قشر جلوی پیشانی (Prefrontal Cortex)، که مسئول عملکردهای اجرایی مانند کنترل تکانه، تمرکز و البته حافظه کاری یا فعال است، قرار می گیرد و از این قسمت با تمام مناطق دیگردر ارتباط است برای نمونه در زمان مصاحبه حافظه کاری ما با منطقه بروکا ارتباط برقرار می کند و پاسخ مناسب را مهیا می کند.از این رو است که رشد حافظه کاری وابسته به رشد کورتکس است ورشد حافظه کاری در 10 سال اول زندگی به اندازه رشد ان در کل گستره عمر است.جالب اینجاست که PFC در افراد دارای اتیسم دارای نورون های بیشتری است یا به عبارت دیگر قشر جلوی مغز (منطقه مسئول حافظه فعال) در کودکان دارای اتیسم با افزایش حجم ماده خاکستری به طور قابل توجهی تحت تاثیر قرار می گیرد. با این حال، علیرغم داشتن نورون های بیشتر، PFC در استفاده از حافظه فعال در افراد دارای اتیسم و ​​افراد دارای مشکلات حافظه، کمتر فعال است.اگرچه دانشمندان ارتباط مستقیمی بین این دو پدیده ایجاد نکرده‌اند، ولی اسکن‌های مغزی به وضوح نشان می‌دهند که نوعی مشکل عملکرد اجرایی در PFC بر عملکرد حافظه فعال در کودکان دارای اتیسم تأثیر می‌گذارد.در محیط مدرسه، حافظه فعال نقش مهمی در یادگیری دارد. بنابراین، ممکن است مشکلاتی که کودکان دارای اختلال طیف اتیسم در یادگیری و سازگاری با آن مواجه هستند، با نقص حافظه فعال مرتبط باشد. از همین روی درک چگونگی یادگیری و رشد کودکان دارای اختلال طیف اتیسم یک گام اساسی در رفع نیازهای منحصر به فرد آنها است……

خوانندگان گرامی می توانید جهت مطالعه ادامه این متن و دسترسی به راهکارها و راهبردهای بهبود عملکرد حافظه فعال در افراد دارای اتیسم از لینک زیر استفاده نمایید