به‌طور کلی، بازی‌های گروهی می‌توانند اثرات مثبتی بر مهارت‌های ارتباطی کودکان دارای اتیسم داشته باشند، اما میزان اثرگذاری و نحوه اجرای آن به ویژگی‌های فردی هر کودک ،سطح تعامل اجتماعی، ویژگی‌های ارتباطی، حساسیت‌های حسی، ترجیح‌های بازی و …، محیط آموزشی یا خانوادگی، و راهنمایی متخصصان بستگی دارد. در ادامه برخی نکات کلیدی و شواهد-محور ارائه می‌دهم:
چرا بازی گروهی اثر دارد؟
- تمرین مهارت‌های ارتباطی در یک محیط اجتماعی طبیعی‌تر: کودکان می‌توانند از طریق بازی با دیگران الگوهای گفتاری-عملی مثل تبادل نوبت، توجه مشترک، و استفاده از طرز بیان مناسب را تجربه کنند.
- تقویت تعاملات دوطرفه و فرصت‌های اجتماعی: بازی گروهی فرصت‌هایی برای حالت‌های ارتباطی مختلف از جمله سوال پرسیدن، پاسخ دادن، به اشتراک گذاشتن اشیاء و توضیح چیزی فراهم می‌کند.
- تقویت مهارت‌های ابتکاری و تنظیم رفتارها: کودکان یاد می‌گیرند چگونه استراتژی‌های ارتباطی را با موقعیت تغییر دهند و حس مسئولیت گروهی را تجربه می‌کنند.
- کاهش اضطراب اجتماعی از طریق رویدادهای ساختارمند: برخی فعالیت‌های گروهی طرح‌ریزی‌شده و دارای روال مشخص می‌تواند اضطراب ناشی از ندانستن نحوه برخورد با دیگران را کاهش دهد.
چه نوع بازی‌هایی مفید هستند؟
- بازی‌های با روال مشخص و قابل پیش‌بینی: مانند بازی‌های ساده، بازی‌های گروهی با قواعد روشن، یا بازی‌هایی که نقش‌های مشخص و کوتاه دارند.
- بازی‌های تعاملی با هدف ارتباطی مشخص: مثال‌ها شامل بازی‌های نقش‌محور ساده، بازی‌های دست‌به‌دست کردن برای تمرین نوبت‌گیری، و فعالیت‌های گروهی که نیاز به پاسخ دادن و دنبال کردن دستورها دارد.
- بازی‌های حرکتی با پشتیبانی تصویری: تاخیر زمانی کم‌تری داشته باشند و به سطح پردازش حسی کودک آسیب نرسانند.
- بازی‌های کنترلی و تقلیدی با مربی یا والد در کنار کودک: حمایت مستقیم بزرگسال برای هدایت گفتاری، تقویت توجه و تفسیر منظور همزمان با تشویق مثبت.
نکات اجرایی برای والدین و درمانگران
- شروع با گروه‌های کوچک و محیط‌های آرام: دو تا سه کودک در یک فضای با حداقل حواس‌پرتی می‌تواند مناسب باشد و به تدریج گروه را گسترش دهند.
- ایجاد چارچوب و روال مشخص: قوانین ساده، نوبت‌گیری واضح، و انتقال از وظیفه ای به وظیفه دیگر کمک می‌کند تا کودک احساس امنیت کند.
- تقویت مهارت‌های ارتباطی به صورت گام به گام: برای هر مهارت هدفمند مثل “سؤال کردن”، “گوش دادن بدون قطع صحبت هم‌کلاسی”، یا “استفاده از جملات کوتاه برای پاسخ” یک تمرین کوچک طراحی کنید.
- استفاده از پشتیبانی بصری و توضیحات ساده: تصاویر، کاربرگ‌های با تصاویر، یا پیام‌های کوتاه می‌تواند به درک و یادگیری کمک کند.
- بازخورد مثبت و تشویق هدفمند: تأکید بر موفقیت‌های کوچک و تشویق برای تلاش‌های ارتباطی.
- سازگارسازی با نیازهای حسی کودک: اگر کودک حساس به صدا یا نور است، محیط را تطبیق دهید (مثلاً فیلتر صدا، نور ملایم، فاصله مناسب از گروه).
- همکاری با متخصصان: کارشناس گفتاردرمانی یا کار درمانی و یا رفتاردرمانگر می‌تواند برنامه‌های گروهی منطبق با سطح توانایی کودک طراحی کند.