خلاصه:

علی رغم افزایش آگاهی در مورد اختلال اتیسم بسیاری از کودکان اتیستیک در کشورمان تا سن 6 یا 7 سالگی تشخیص درستی دریافت نمی کنند و یا اصلا تشخیص داده نمی شوند و از انجایی که مداخله بهنگام نتایج مثبت فراوانی در روند بهبودی کودک اتیستیک دارد تشخیص اتیسم در اسرع وقت الزامی و حیاتی است.

نشانه های نخستین اتیسم

علی رغم افزایش آگاهی در مورد اختلال اتیسم بسیاری از کودکان اتیستیک در کشورمان تا سن 6 یا 7 سالگی تشخیص درستی دریافت نمی کنند و یا اصلا تشخیص داده نمی شوند و از انجایی که مداخله بهنگام نتایج مثبت فراوانی در روند بهبودی کودک اتیستیک دارد تشخیص اتیسم در اسرع وقت الزامی و حیاتی است. امید بر این است که دریافت خدمات بهنگام کودکان اتیستیک در سنین پایین و در زمانی که مغز کودک بیشتر مستعد یادگیری و تغییر است بتواند تا حدودی مسیر اتیسم را تغییر دهد. برای مثال در حال حاظر کودکان خرد سالی حتی یک سال و نیمه در حال دریافت خدمات بهنگام در مرکز اردیبهشت هستند و با دریافت این خدمات در سنین پایین شاید بتوانند عملکرد خود را در منطقه تقریبی رشد عادی نگه دارند و در غیر این صورت پسرفت و آسیبهای جبران ناپذیر به ازای هر روز و هر ماه برای کودک اجتناب ناپذیر است.متاسفانه در کشور ما برخی افراد و مراکز که خود را متخصصین این امر معرفی می کنند به علت عدم توانایی و یا داشتن تخصص لازم در کار با کودک اتیستیک، با ارائه مشاوره های اشتباه خانواده ها را از دریافت خدمات بهنگام منصرف می کنند و این مهم وقفه ای بزرگ در فرایند رشد کودک ایجاد می کند و کودک 2 ساله مشکوک به اتیسم را پس از وقفه ای چند ساله تبدیل به یک کودک 5 یا 6 ساله اتیستیک می کنند با این تفاوت که این کودک تقریبا سنین طلایی تغییر و یادگیری و بهبود خود را از دست داده است و این تاخیر به هیچ عنوان در مراحل رشد کودک جبران نمی گردد و به همین علت است که مرکز کنترل و پیشگیری بیماری های امریکا(cdc) به خانواده ها پیشنهاد می کند در زمانی که حتی در زیر 2 سالگی مشکوک به اتیسم گردیدند سریعاً برای دریافت خدمات اقدام نمایند.
در حال حاضر تنها راه تشخیص اختلال اتیسم در اطفال از طریق مشاهده رفتار کودک و بررسی علائم است. مدت زمان فراوانی است که پژوهشگران و دانشمدان غربی در حال مطالعه اولین نشانه های اتیسم در کودکان نوپا هستند تا با ارائه نتایج بررسی های خود به پزشکان و متخصصان آنها را در جهت تشخیص هرچه سریعتر این اختلال یاری رسان باشند . از انجایی که در حدود 6 تا 9 درصد از خواهران و برادران کودکان اتیستک ممکن است به اتیسم مبتلا گردند این محققان به بررسی رفتارهای این کودکان در سنین نوپایی می پردازند و از این طریق به جمع آوری داده های مطمئنی در جهت تشخیص به موقع اتیسم هستند. وآنچه که توسط این محققان به دست آمده علائمی است که در دوره تقریبی 12 تا 18 ماه قابل مشاهده است 
تشخیص علائم اولیه اتیسم در نوزادی بسیار دشوار است ولی نوزادان مبتلا به اتیسم  در مواردی از دیگر نوزادان متفاوت اند
در سال نخست زندگی ارتباطات اجتماعی از مهم ترین محدوده ها برای مشاهده اولین نشانه های اختلال اتیسم است. انجام یا عدم انجام رفتار هایی مانند لبخند زدن،ارتباط چشمی و ایما و اشارات به ما نشان می دهد که آیا یک کودک  در حال گذراندن دوران رشدی عادی است یا غیر عادی.
برخی از نشانه های اولیه اختلال اتیسم معمولاً در دو سال اول زندگی در کودکان مشاهده می گردد و برخی از کودکان ممکن است این علائم اولیه هشدار دهنده را از خود نشان بدهند ودر مواردی هم ممکن است در کودکان این علائم دیده نشود.برخی از این علائم در اثر افزایش سن تغییر می کنند یا اینکه واضح تر می گردند و در این مقطع سنی است که نقصان های مهارتهای اجتماعی و زبانی برای والدین نگران کننده می گردد.ولی تعداد علائم مشاهده گردیده در هر کودک بسته به سن و شدت اختلال، متفاوت است.
در ادامه علائم در دو دسته بندی ارائه می گردد نخست بر اساس تجلی رفتاری و دوم بر اساس ماه مشاهده علامت و در پایان نیز مراحل رشد عادی کودک برای مقایسه ارائه می گردد.

نخست: نوع تجلی
تعاملات اجتماعی
کودک:
  • به اشیاء اشاره نمی کند تا آنها را به دیگران نشان دهد یا بخواهد.برای مثال کودک به عروسک نگاه نمی کند یا به آن اشاره نمی کند تا شما متوجه شوید که آن را می خواهد بلکه او به شما نگاه می کند تا مطمئن گردد که شما آن عروسک را دیده اید و آن را دراختیارش می گذارید.و یا به جای اینکه یک اسباب بازی را بالا نگه دارد و به شما نگاه کند آن را بر روی زانوهای شما می اندازد و به طرفی می دود.
  • به نام خود پاسخی نمی دهد.
  • وقتی با او صحبت می کنید به نظر نمی رسد که به شیوه غان و غون به شما پاسخ می دهد.
  • کپی کردن شنیده های دیگران یا تلویزیون.برای مثال وقتی از او می پرسید که نوشیدنی بیشتری می خواهید به جای پاسخ بله تکرار می کند "نوشیدنی بیشترمی خواهی"
ارتباط غیر کلامی
کودک :
  • نمی تواند از ایما و اشارات استفاده کند برای مثال بدون اینکه به او بگویند خداحافظ یا برایش دست تکان دهند برای خداحافظی دست تکان نمی دهد.
  • از تماس چشمی برای نگه داشتن توجه کسی استفاده نمی کند.برای مثال در زمان غذا خوردن از دست والدین خود ارتباط چشمی برقرار نمی کند تا نشان دهد چیزی را می خواهد.
  • به مراقبین و والدین خود تا زمانی که به او لبخند نزنند و یا به این کار تحریک نشود، لبخندی نمی زند
روابط و بازی
کودک:
  • علاقه ای به دیگر کودکان نشان نمی دهد
  • بازی های ابتدایی مانند اتل متل و یا دالی موشه را انجام نمی دهد یا در انجام ان با دیگران از خود رغبتی نشان نمی دهد  و آن را پیگیری نمی کند.
  • بازی های وانمودی را انجام نمی دهد.برای مثال به عروسک خود غذا نمی دهد
محدودیت در علایق
کودک:
  • علاقه به اشیاء خاص و اصرار بر اسباب بازی هایی خاص برای مثال خاموش و روشن کردن کلید برق به طور مکرر یا اصرار بر بازی کردن با یک ماشین خود.
  • ارتباط با اسباب بازی تنها با یک شیوه خاص نه به واسطه استفاده معمول از آن نوع اسباب بازی برای مثال بازی کردن با چرخ های یک ماشین نه تظاهر به راندن آن در یک جاده.
  • علاقه مندی به فعالیت های خاص برای مثال تمایل به تماشای آگهی های تلویزیونی و آن هم برخی از انها.
  • تمرکز دقیق بر روی اشیاء و فعالیت ها مانند به خط نمودن اشیاء
فعالیت های روزمره:
  • کودک در اثر تغییر به راحتی پریشان می شود و نیازمند این است که از یک روال خاص هر روز و شب پیروی کند برای مثال  خواب بعد از ظهر، غذا خوردن و پس از آن به بیرون رفتن از خانه در یک زمان مشخص.
حرکتهای تکراری:
  • کودک حرکات غیر طبیعی یا تکراری با بدن خود دارد مانند راه رفتن روی انگشتان پا،کمانی کردن کمر، تکان دادن دستها و....
حساسیت های حسی:
  • حساسیت فراوان به تجربیات حسی برای مثال ناراحت شدن در اثر صداهایی خاص و یا اینکه تنها غذاهایی با بافتهای خاص را می خورد.
جستجوی تحریک حسی:
  • کودک به دنبال تحریک حسی می گردد برای مثال اشیاء را به دهان یا صورت می مالد و از اشیاء و وسایل ارتعاشی خوشش می آیید مانند ماشین لباسشویی و دوست دارد آن را در زمان کار کردن لمس کند و یا اینکه دست خود را به صورتی جلوی چشمانش می گیرد تا رد شدن پرتوهای نور و رنگ را از بین انگشتانش ببیند.

دوم :ماه مشاهده رفتار

در12 ماهگی
  • عدم توجه یا ترس از چهره های جدید
  • عدم لبخند
  • دنبال نکردن حرکت اشیاء با چشم
  • عدم غان و غون و خنده و دشواری در بردن اشیاء به دهان(غان و غون- به صداهایی که نوزادان قبل از شروع صحبت کردن از خود ایجاد می کنند اشاره دارد مانند حروف صدادار و ترکیبهایی مانند "گاگاگاگا""دا دا دا دا"کودک 12 ماهه می بایستی با نگاه کردن به مراقبین یا والدین خود با همین غان و غون صحبت کند)
  • عدم بیان تک کلمات
  • برنگرداندن سر به سمت منبع صدا و واکنش نشان ندادن به صداهای بلند. (عدم واکنش به نام خود-برخی از والدین کودکان اتیستیک در ابتدا گمان می کنند که کودک آنها شنوایی درستی ندارد. البته کودکان درگیر با تاخیر کلامی حتما می بایستی یک تست شنوایی انجام دهند که اگر این تاخیر کلامی در اثر کم شنوایی و یا ناشنوایی باشد بتوان آن را برطرف نمود.ولی کودکانی که مبتلا به اتیسم هستند به نام خود واکنشی نشان نمی دهند که این امر نه در اثر مشکلات شنوایی که در اثر مشکلاتی در درک و توجه است.)
  • در زمانی که پاهای او بر روی یک سطح ثابت قرار می گیرد بر روی پاهای خود فشاری وارد نمی کند.
  • عدم واکنش به مراقبین اولیه خود و عدم تمایل به درآغوش گرفته شدن
  • سینه خیز نرفتن و نایستادن در زمانی که ترغیب به این کار می شود
  • از فعالیتها یا صداها تقلید نمی کنند-کودک اتیستیک در این سنین از فعالیتهایی مانند دست زدن یا ضربه زدن به یک ظرف و یا اواهای دیگران تقلید نمی کنند
  • نشان ندادن اشیاء به دیگران-در 12 ماهگی کودکان با نگه داشتن اشیاء در دستان خود انها را به دیگران و مراقبین خود نشان می دهند (به این معنی که مامان بابا به این نگاه کن)و اگر کودکی چیزی را به دیگران نشان نمی دهند می تواند یکی از نشانه های اولیه اتیسم باشد.
  • فقدان حرکات ایما و اشاره– علاوه بر نشان دادن اشیاء در 12 ماهگی، کودک بایستی حرکاتی مبنی بر ایما و اشارات از خود نشان دهد برای مثال برای نشان دادن نه یا بله سر خود را تکان دهد.(اشاره نکردن-مانند اشاره کردن برای درخواست چیزی(اشاره کردن به بسته کلوچه که در دسترس او نیست) یا اشاره کردن به چیزی که توجه او را جلب کرده مانند اشاره به یک هواپیما در اسمان یا یک گربه در خیابان)
  • دنبال نکردن انگشت اشاره بزرگسالان-نگاه نکردن به جهتی که فرد بزرگسال با انگشت آن را نشان می دهد . برای مثال کودک دارای رشد عادی در 12ماهگی زمانی که با انگشت به او اسباب بازی را نشان می دهند به آن و به سمت آن نگاه می کند.
  • عدم وجود لذت و شادی ارتباط-این میل به لذت بردن کودک در ارتباط با دیگران اشاره دارد و اگر کودکی این نوع از تعامل را دنبال نمی کند و یا در هنگام بازی به مراقب خود لبخند نمی زند این می تواند یکی از نشانه های اولیه اتیسم باشد.
  • حرکات و فعالیتهای تکراری-چرخاندن مکرر چرخ ماشین به جای استفاده معمول از ماشین اسباب بازی و یا تکان دادن دست ها به صورت مکرر درحالتی خاص.برخی از کودکان به طور معمول در فرایند رشد خود این نوع از فعالیت را یک بار و در یک زمان انجام می دهند ولی کودک اتیستیک این نوع فعالیت را اغلب از خود نشان می دهند.
  • توجه بیشتر به اشیاء به نسبت انسانها-به طور معمول کودکان در این سنین متمایل به کار کردن با اشیاء هستند ولی کودکان اتیستیک تمایل دارند زمان بیشتری را با اشیائ سپری کنند تا با انسانها.
  • بازی محدود با اسباب بازی ها – کودکان اتیستیک با تعداد کمی از اسباب بازی ها ارتباط برقرار می کنند یا تنها با یک بخش از یک از یک اسباب بازی بازی می کنند تا با کل آن شی مانند بازی کردن با چرخ های ماشین اسباب بازی.
در 24 ماهگی
  • عدم توانایی راه رفتن تا 18 ماهگی  و یا تنها نوک پنجه را رفتن و یا عدم توانایی در استفاده از روروک
  • عدم توانایی درصحبت کردن و تقلید فعالیتها و پیگیری دستورالعملهای ساده
  • تا 15 ماهگی نشان نمی دهد که کاربرد برخی وسایل مشترک و عادی خانواده مانند تلفن را می داند
  • از دست دادن مهارتهای اجتماعی ،ارتباطی و کلمات-این نوع پسروی در همه کودکان اتیستیک اتفاق نمی افتد ولی  20 تا 50 درصد از والدین کودکان اتیستیک گزارش می کنند که کودکشان در 18 تا 24 ماهگی  یا در کل در سال دوم زندگی مهارتهای خود را از دست داده اند.
در 36 ماهگی
  • گفتار بسیارمحدود،عدم استفاده از عبارات حتی کوتاه،داشتن مشکلاتی در فهم دستورالعمل های ساده
  • تمایل کمتری به دیگر کودکان دارد و مشکل میتوان از مادر یا مراقب اولیه او را جدا نمود.
  • دشواری در دستکاری اشیاء کوچک
  • تمایل کم به بازی های وانمودی
  • زمین خوردن های مکرر ومشکلاتی در بالا و پایین رفتن از پله ها.
سوم: رشد عادی      
در 3 ماهگی در7ماهگی در12 ماهگی در24ماهگی در36ماهگی
جدول فرایند رشد عادی برگرفته ازAutism Advocate • SECOND EDITION 2009
-شروع به لبخند اجتماعی می کند
-آغاز به ارتباط با صورت و بدن
-وقتی بر روی شکم خوابیده اندسر و سینه خود را بالا می گیرند
-دست به دهان می برند
-چنگ زدن و تکان دادن اسباب بازی ها
-نگاه معنی دار به چهره ها
-دنبال کردن حرکت اشیاء
-شناسایی اشیاء و افراد اشنا
-آغاز غان و غون
-شروع به تقلید برخی صداها
-حرکت سر به سمت صدا
-از بازی اجتماعی لذت می برد
-علاقه مند به دیدن تصاویر در اینه است
-برای بدست اوردن اشیاء خارج از دست رس خود تقلا می کند
-پاسخ به نام خود
-شروع به پاسخ نه دادن
 -زنجیره سازی غان و غون ها
-غلتیدن به هر دو حالت(پشت به رو و رو به پشت)
-نشستن بدون حمایت دستها
-دستکاری و گرفتن با یک دست
-جابجایی اجسام از یک دست به دست دیگر
 
-در حضور غریبه ها خجالت می کشد یا گریه می کند
-وقتی والدین او می روند او گریه می کند
-زمانی که دیگران را در بازی تقلید می کند از آن لذت می برد
-تکرار صدا و یا ایما و اشارات دیگران برای جلب توجه
-مکیدن انگشت
-اشیاءپنهان را براحتی می یابد
-اغاز  استفاده درست از اشیاء(نوشیدن از لیوان،برس زدن مو،شماره گیری باتلفن)
-غان وغون با تغییر تن صدا
-گفتن "دادا" "ماما" "بابا"
-نشان دادن تعجب با گفتن آواهایی مانند  "اِه اِه" یا "آه آه"
-تلاش برای تقلید کلمات
-حرکت سینه خیز
-بالا کشیدن خود برای ایستادن
-به هم زدن دو شی به یکدیگر
-قرار دادن اشیاء داخل و خارج از ظرف
-با انگشت اشاره نشان دادن
-واکنش نشان دادن زمانی که به نام صدایشان می کنند
 
-تقلید رفتاری از دیگران بویژه بزرگسالان و دیگر کودکان
-در مشارکت با دیگر کودکان بسیار هیجان زده می گردد
-نشان دادن افزایش استقلال
-آغاز نشان دادن رفتار های اشتباه
-پیدا کردن اشیاء زمانی که در زیر دو یا سه پوشش مختلف قرار می گیرند
-آغاز مرتب کردن بر اساس شکل یا رنگ
-آغاز بازی های وانمودی
-اشاره به اشیاء یا تصاویر و قتی نام انها برده می شود
-گفتن چندین کلمه(15 تا 18 ماهگی)
-استفاده از جملات ساده (18 تا 24 ماهگی)
-دستورالعمل های ساده را دنبال می کند
-تکرار کردن کلمات مکالماتی که شنیده است
-به تنهایی راه رفتن
-کشیدن اسباب بازی ها به دنبال خود در زمان راه رفتن
 
-تقلید از بزرگسالان  و همسنان خود
-نشان دادن عواطف به صورت خود به خود برای همسنان آشنا
-رعایت نوبت در بازی
-درک مفاهیم "من" و "او"
-نشان دادن عواطف به طور آشکار
-نشان دادن طیف گسترده ای از احساسات
-به راحتی جدا شدن از والدین
-بازی وانمودی باعروسکها ،حیوانات و افراد
-اشیاء را از روی شکل و رنگ مرتب می کند
-پازل های 3 یا 4 قطعه ای را کامل می کند
-جملات را می فهمد ودرک می کند
-از جمله های 4 تا5 کلمه ای استفاده می کند
-میتواند نام ،سن وجنس خود را بگوید
-بالا و پایین رفتن از پله و نردبان
-به راحتی دویدن
-پدال زدن با 3چرخه
-مداد را در حالت نوشتن در دست نگه می دارد