خلاصه:

طیف اتيسم(اوتیسم)، اختلالی نورولوژيك است كه خودش را در سال‌هاي اوليه رشد كودك نمايان مي‌كند. این اختلال باعث مشکلاتی چون رفتارهای تکراری/کلیشه ای،نقص در مهارتهای ارتباطی کلامی/غیر کلامی و رفتارهای اجتماعی می گردد.در حال حاظر امار شیوع اتیسم 1نفر در هر 59 تولد است و مهمترین علتهای آن را در نقایص ژنتیک و زیست محیطی شناسایی نموده اند.

اتیسم،انواع آن و روشهای درمان

اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) یا درخودماندگی چیست؟

اختلال طیف اُتيسم(اوتیسم)را بيشتر مي‌توان يك اختلال نورولوژيكي كه خودش را در سال‌هاي اوليه رشد كودك نمايان مي‌كند معرفي نمود. اين اختلال در بيماران اُتيستيك(اوتیستیک) باعث مي‌شود كه مغز فرد مبتلا به اتیسم(اوتیسم) نتواند در زمينه رفتارهاي اجتماعي و مهارت‌هاي ارتباطي به‌درستي عمل كند و مزاحم او براي يادگيري چگونگي ارتباط و تعامل با ديگران به‌طور اجتماعي مي‌شود. كودكان و بزرگسالان دارای اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) در زمينه ارتباط كلامي و غيركلامی(رشد زبان)، مهارت‌های شناختی معمول، رفتارهاي اجتماعي، فعاليت‌هاي سرگرم‌كننده و بازي داراي مشكل مي‌باشند.
ريشه كلمه اتيسم(اوتیسم) از واژه يوناني Autos به معني خود گرفته شده است. البته اين نام در طول زمان به صورت‌هاي گوناگوني به‌كار مي‌رفته است مانند اُتيسم(اوتیسم)كودكي اوليه، يا اتيسم(اوتیسم)كودكي. پس از مدتي اين نام‌ها تقريباً مترادف با اُتيسم(اوتیسم)در بزرگسالان به كار رفت و پس از آن اين اختلال را در هر دوره سني به‌نام اتيسم (اوتیسم)مي‌شناسند.اختلال طیف اُتيسم(اوتیسم)(ASD) و اُتيسم(اوتیسم)دو واژه و عبارت کلی برای گروهی از اختلالات پیچیده در رشد مغز هستند. درسال2013درDSM-5همه اختلالات طیف اُتيسم(اوتیسم)در زیر چتر ASD یا اختلالات طیف اُتیسم قرار گرفتند. اکنون دیگر در اختلال طیف اُتيسم(اوتیسم) به جای انواع اتیسم(اوتیسم) 3سطح وجود دارد که در آن‌ها رشد مهارت‌هاي اجتماعي،ارتباطات و منابع و ذخاير رفتاري دچار تاخير و انحراف گردیده است. كودكان درگیر با اختلال طیف اُتيسم(اوتیسم)اغلب تمايلات شديد و ويژه‌اي به مجموعه‌اي از رفتارها نشان مي‌دهند، مقاومت در برابر تغیير ٰ رفتار های تکراری و کلیشه ای و نقص در ارتباط چشمی دارند و پاسخ‌هاي مناسبي به محركات محيطي نمي‌دهند. اين اختلالات تاثيرهاي متعدد و بيشماري بر روند رشد مي‌گذارند. هرچه این اختلال زود تشخیص داده شود و فرد مبتلا زودتر وارد چرخه‌های درمان گردد، زودتر می‌توان زندگی او را تغییر داد.برای اگاهی بیشتر در زمینه اختلال طیف اتیسم مطالعه مقاله درباره اختلال طیف اتیسم بیشتر بدانیم را پیشنهاد می کنیم.

انواع سطوح اختلال طیف اتیسم

بر اساس فرمت استانداردی که dsm5 برای متخصصان مشخص نموده است برای تعین سطح اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) پزشکان و روانشناسان بایستی دو مورد را در نظر بگیرند:
الف- توانایی ارتباطات اجتماعی کودک
ب- رفتار ها و علایق محدود و تکراری
هرچه سطح پایین تر باشد کودک به پشتیبانی کمتری نیاز پیدا می کند.به عنوان مثال افراد مبتلا به اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) سطح یک علائم خفیف تری دارند و ممکن است نیاز به پشتیبانی کمتری داشته باشد.مبتلایان به اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) سطح 2 و3 علائم متوسط تا شدید داشته و نیاز به پشتیبانی به مراتب بیشتری داشته باشند. اگرچه dsm توضیحات دقیقی را درمورد طیف اتیسم(اوتیسم) ارائه می کند اما این توضیحات کامل نیستند و هیچگونه راهنمایی در مورد نوع خاص پشتیبانی که ممکن است کودک نیاز داشته باشد ارائه نمی کند. و البته برخی افراد نیز به وضوح در هیچکدام از این 3 سطح قرار نمی گیرند و از طرفی نیز اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) ممکن است با گذر زمان تغییر یافته و ممکن است شدید تر گردد.

اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) سطح یک

افراد مبتلا به اختلال طیف اتیسم(اوتیسم)سطح یک که به آن اتیسم(اوتیسم)خفیف نیز گفته می شود مهارتهای ارتباطی وتعاملی قابل توجهی با دیگران دارند.این کودکان می توانند گفتگو کنند اما در باقی ماندن و ادامه دادن شوخی ها یا استعاره ها دچار مشکلاتی اند. در این سطح این کودکان می توانند دوستیابی کنند و برای خود دوستانی داشته باشند. بر اساس dsm5 افرادی که در این سطح تشخیص داده می شوند و برچسب سطح یک را دریافت می کنند نیاز به حمایت دارند.

علائم اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) سطح یک

  • علاقه کم به تعامل یا فعالیتهای اجتماعی.
  • در شروع تعاملات اجتماعی مانند صحبت کردن دچار دشواری هایی هستند.
  • به طور معمول این کودکان می توانند با دیگران تعامل برقرار کنند اما در حفظ و ادامه یک مکالمه عادی دچار مشکل می گردند و نیاز به تلاش دارند و یا به عبارت دیگر فرد مبتلا در سطح یک به طور کامل می تواند با جمله صحبت کند اما تلاشهای او برای ادامه دادن یک مکالمه ناموفق است.این گفتار در برخی مواقع به صورت رباتیک مشاهده می گردد.
  • نشانه های بارزی از مشکلات در برقرای ارتباط وجود دارد.
  • وجود مشکلاتی در سازگاری با تغییرات در رفتار و یا زندگی روزمره.
  • مشکل در برنامه ریزی و سازمان دهی که به تئوری همدلی و سیتسم سازی در مبتلایان به اتیسم مشهور است.
  •  برقراری تماس چشمی محدود.
برای اگاهی بیشتر در زمینه اختلال طیف اتیسم مطالعه مقاله اتیسم و درمان نوک پنجه راه رفتن را پیشنهاد می کنیم 
دورنما
برای این افراد از اصطلاح اتیسم عملکرد بالا و یا (HFA) نیز استفاده می کنند که عبارتی غیر رسمی است ونمی توان منبع علمی مشخصی برای این عبارت یافت و یا اینکه برخی از افراد که احتمالا از دانش پایینی در زمینه اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) برخوردارند و یا به معیار های قدیمی تشخیص اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) استناد می کنند از اصطلاح سندروم آسپرگر استفاده می کنند که با سیستم طبقه بندی جدید اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) مطابقت ندارد. در حدود 10 درصد از مبتلایان به اتیسم(اوتیسم) دارای مهارتهای خاص هستند که به آنها می توان ساونت یا نابغه اطلاق نمود. مانند نقشی که داستین هافمن در مرد بارانی ایفا می نمود و و به عنوان یک بزرگسال اتیستیک مهارت خاصی در محاسبات عددی داشت. این افراد دارای نبوغ در مواردی خاص هستند.و البته نمی توان به طور قطع عنوان نمود که این 10 درصد فرد نابغه تماما در سطح یک اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) قرار دارند.برای مثال نوابغ اتیستیکی وجود دارند که برای نشان دادن توانمندی های خود دائما به کنفرانس ها وسمینار ها یا دانشگاههای مختلف در امریکا و اروپا دعوت می گردند و این افراد می توانند با توانایی چشمگیری نبوغ خود را به دیگران معرفی کنند اما همین فرد بایستی والدینشان بند کفش ها یا کرواتشان را ببندند.یکی از این نوابغ به خاطر اینکه چراغ کلید اسانسور هتل اقامتشان قرمز رنگ بود نه آبی رنگ در روز معارفه خود درگیر با رفتارهای تکراری شدیدی شده و نتوانسته بود تمام مدت در سمینار باقی بماند.
اما افراد مبتلا به اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) سطح یک اغلب در کیفیت بالایی از زندگی و با پشتیبانی کم باقی می مانند . این حمایت برای انها معمولا به صورت رفتار درمانی یا بازی درمانی صورت می گیرد.هردوی این رویکردها می توانند به پیشرفت مهارتهای اجتماعی و ارتباطی کمک کنند.رفتار درمانی همچنین می تواندبه رشد رفتارهای مثبتی که ممکن است به طور طبیعی ایجاد نشود کمک کند.برای این کودکان می توانید از رویکرد درمانی TEACCH استفاده کنید. این رویکرد درمانی-آموزشی طیف اتیسم(اوتیسم) می تواند به استقلال و خود انگیختگی فرد مبتلا به طیف اتیسم(اوتیسم) کمک فراوانی کند و به همین خاطر است که اکنون این رویکرد در کشور آمریکا برای کودکان سطح یک بیشتر مورد استقبال قرار گرفته است.این رویکرد ساختمند می تواند کودک اتیستیک را برای رفتن به مدرسه آماده کند و پس از سنین مدرسه نیز به کودک اتیستیک سطح یک سیستمی دارای ساخت برای انجام امور روزمره ارائه می کند.
در کنار تمام این رویکرد ها و روشهای درمانی طیف اتیسم(اوتیسم) می توانید از رویکرد  درمانی ABA  و دنور نیز به نحو موثر کمک بگیرید.اما مراقب باشید که در این رویکرد خود انگیختگی و استقلال فردی کودک اتیستیک را نیز تامین کنید چراکه این شرط اصلی برای پیشرفت کودک اتیستیک سطح 1 است. این کودکان تقریبا از نظر عملکرد شناختی در زمان تحصیل مشکلی نداشته و به راحتی می توانند مدارج تحصیلی را رد کنند اما از نظر رفتاری این سطح دارای مشکلات فراوانی اند. برای نمونه یکی از مددجویانی که همیشه برای دریافت مشاوره به مرکز مراجعه می نمودند کودک اتیستیک سطح یکی داشتند که همیشه از عملکرد شناختی او راضی بودند. این کودک همیشه شاگرد اول مدرسه بود و بدون نیاز به مربی همراه که در آن زمان برای کودکان اتیستیک در اصفهان مرسوم بود به مدرسه می رفت و می توانست تمام فعالیتها و تکالیف خود را انجام دهد.اما در کنار این موفقیت تحصیلی تحسین برانگیز،مشکلات رفتاری و اجتماعی عملکرد او را در مدرسه و خانه تحت الشعاع قرار می داد.او ممکن بود با دیگران درگیر شود،ممکن بود حرفهایی را سرکلاس بزند که موجب برخورد معلم با او می شد و در محیط خانه نیز بلوغ برای او دردسر ساز شده بود و این عوامل بود که این کودک اتیستیک سطح 1 را نیازمند پشتیبانی حرفه ای مرکز می کرد تا بتواند از این مشکلات گذر کند و خود را با شرایط سازگار سازد. برای اگاهی بیشتر در زمینه اختلال طیف اتیسم مطالعه مقاله خانه مناسب برای کودک دارای اتیسم چگونه است را پیشنهاد می کنیم.

اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) سطح2

dsm5 خاطر نشان می کند افراد مبتلا به اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) سطح 2 یا اتیسم(اوتیسم)متوسط نیاز به پشتیبانی قابل توجهی دارند. علائم مرتبط با این سطح شامل فقدان شدید مهارتهای ارتباطی کلامی و غیر کلامی است که تقریبا در تمام امور روزمره این افراد تاثیر گذار است و روند زندگی را برای آنان دشوار تر می سازد.

علائم اختلال طیف اتیسم(اوتیسم)سطح 2

  • وجود مشکلات در تقابل با تغییر روال امور روزمره و محیط.
  • عدم مهارت قابل توجه در ارتباط کلامی و غیر کلامی. تاخیر در رشد کلامی را می توان با تاخیر در گفتار در مراحل رشد به وضوح مشاهده نمود.
  • مشکلات رفتاری به حدی قابل مشاهده است که گاه به گاه برای همراهان قابل مشاهده است.
  • پاسخ و واکنش غیرمعمول یا تعدیل یافته به نشانه های اجتماعی ،ارتباطات یا تعاملات. در این کودکان آسیبهای اجتماعی با وجود پشتیبانی همچنان وجود دارد.
  • مشکل عدیده در سازگاری با تغییر.
  • ارتباط برقرار نمودن با استفاده از جملات و عبارات خیلی خیلی ساده.
  • علایق خاص و محدود.
دور نما
افراد مبتلا به اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) سطح2 به طور کلی نیاز به حمایت بیشتری دارند چراکه انها حتی با دریافت پشتیبانی هم در سازگاری با تغییرات مشکلات فراوانی دارند. برای مبتلایان به این سطح  انواع روشهای درمان اتیسم می توانند کمک کننده باشد.به عنوان مثال یکی از بهترین گزینه ها برای این سطح یکپارچگی حسی است زیرا این درمان به انها کمک می کند که چگونه با ورودی های حسی روبرو گردند مانند:
  • بوهای نا مطبوع
  • صداهای بلند یا آزارنده
  • پریشانی در اثر محرکات دیداری
  • نور های چشمک زن
کار درمانی برای افراد در این سطح بسیار سودمند است چراکه این نوع درمان به انها کمک می کند تا برای انجام کاراهای روزمره اماده تر گردند.گفتار درمانی نیز میتواند به این کودکان برای برقراری ارتباطی پایاتر و پویا تر کمک کند.اما کودک اتیستیک سطح 2 پیش از تمام نیازهای درمانی نیازمند برطرف نمودن آشفتگی های حسی خود است به همین خاطر در کشور های پیشرفته در زمینه درمان اتیسم در ابتدا این کودکان را در برنامه های حسی قرار می دهند.موسیقی درمانی و بازی درمانی نیز می تواند در کنار رویکرد ABA به این کودکان کمک کند.برای اگاهی بیشتر در زمینه اختلال طیف اتیسم مطالعه مقاله اختلالات و بیماری های همراه با اتیسم و راهکارهای درمان انهارا پیشنهاد می کنیم.

اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) سطح 3

این شدید ترین سطح اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) است و به همین خاطر به آن اتیسم(اوتیسم)شدید نیز گفته می گردد. بر اساس dsm5 افراد مبتلا در این سطح نیاز به پشتیبانی اساسی و فراوان در تمام امور روزمره در زندگی خود دارند.علاوه بر عدم وجود مهارتهای ارتباطی شدید در مبتلایان به اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) سطح 3 رفتارهای تکراری و محدود نیز در این افراد نمایان است.رفتار های تکراری به رفتار ها،فعالیتها یا گفتار هایی اشاره دارد که بارها و بارها تکرار می گردند.و رفتار های محدود کننده رفتار هایی هستند که فرد را از دنیای اطرف خود دور می کند و می تواند شامل عدم سازگاری با تغییر و محدودیت در علایق باشد.

علائم اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) سطح 3

  • فقدان مهارتهای ارتباطی و کلامی و غیر کلامی به صورت کاملا بارز.
  • تمایل بسیار کم به مشارکتهای اجتماعی و تعامل با دیگران.
  • مشکل در تغییر دادن رفتار ها.
  • دشواری فراوان در تقابل با تغییرات غیر منتظره در امور روز مره یا در محیط پیرامون.
  • بهم ریختگی یا مشکلات شدید در مقابل تغییر دادن توجه و تمرکزبر موردی خاص.
  • کودک در سطح 3 برای ارتباط کلامی از تک کلمه ها استفاده می کند.
دور نما
افراد مبتلا به اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) سطح 3 معمولا نیازمند درمان پیوسته و فشرده دارند که بر موضوعات مختلفی از جمله بر ارتباط و رفتار متمرکز است.با اینکه هیچ دارویی برای درمان اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) به طور خاص تاکنون شناخته نشده است این کودکان در اکثر موارد به دارو درمانی نیاز مبرم خواهند داشت تا علائم و اختلالات همراه افسردگی یا توجه و تمرکز را بهبود دهد. این افراد به یک پشتیبان دائم برای بدست آوردن مهارتهای اساسی نیاز مندند تا بتوانند به صورت موثر در مدرسه و یا خانه عمل کنند.
دکتر کارن گیل و آرون کاندولا به صورت خلاصه این سه سطح را به این شیوه تفسیر می کنند که :
فرد دارای اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) سطح 1 برای اختلال در عملکرد اجتماعی دچار مشکل است ونیازمند پشتیبانی است.
فرد دارای اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) سطح 2 علاوه بر مورد بالا برای رفتار های محدود کننده و تکراری نیز نیازمند پشتیبانی است.
فرد دارای اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) سطح 3 علاوه بر موارد بالا برای زندگی روزمره و عادی خود نیز نیازمند پشتیبانی است.
برای اگاهی بیشتر در زمینه اختلال طیف اتیسم مطالعه مقاله چراکودکان دارای اتیسم متفاوت بازی می کنند؟را پیشنهاد می کنیم

علایم مشترک در هر 3 سطح اختلال طیف اتیسم(اوتیسم)

موارد گفته شده در بالا علائم اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) را به تفکیک توضیح می دهد. اما مبتلایان به اختلال اتیسم در برخی علائم اشتراکاتی دارند که در هر سطح با میزان متفاوت مشاهده می گردد.انواع اختلال طیف اتیسم اوتیسم
علایم اجتماعی
  • مشکل در شروع و ادامه گفتگو
  • پاسخ و واکنش نادرست به دیگران
  • امتناع از تماس چشمی
  • عدم درک و واکنش نادرست به هیجانات دیگران
  • عدم درک دیدگاهای دیگران که به تئوری ذهن مشهور است.
  • عدم توجه مشترک
  • نبود یا محدودیت در ارتباط چشمی
علایم رفتاری
  • رفتار های تکراری مانند تکان خوردن ها،مسیر طی کردن های تکراری،گفتار های تکراری
  • فاصله گرفتن از دیگران
  • داشتن علایق وسواس گونه در موضوعات خاص
  • داشتن مهارتهای خاص برای مثال در زمینه ریاضیات یا موسیقی
  • عدم توانایی در کنار آمدن با تغییرات روزمره
  • علاقه مندی به قسمتهای خاصی از یک شی مانند چرخای یک کاشین یا قطعه های لگو
  • اختلال در پردازش حسی
  • اختلال خواب


هوش کودکان دارای اتیسم


دشوار است که بتوان میزان هوشبهر هر سطح اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) را مشخص نمود چراکه معیار های هر دسته بندی تقریبا با همدیگر متفاوت است اما با این حال با مطالعه مقالات و پژوهشهای صورت گرفته در کشور آمریکا می توان به یک دسته بندی غیر رسمی دست یافت.به گفته
اتیسم اسپیک و به نقل از CDC در کشور آمریکا 31 درصد مبتلایان به اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) دارای ناتوانی ذهنی اند یعنی ضریب هوشی پایینتر از 70 دارند که می توان افراد قرار گرفته در این دسته را در سطح3 در نظر گرفت. در حدود 25 درصد در محدوده مرزی یعنی هوشبهری بین 71 تا 85  قرار دارند که می توان این دسته را در سطح 2 قرار داد و در حدود 44 درصد از این کودکان نمرات هوشبهری در حد متوسط تا بالاتر از حد متوسط را داراند یعنی بالای 85 درصد که می توان این دسته را در سطح 1 قرار داد.ولی این داده های آماری بر اساس جامعه و ابزار سنجش و طبقه بندی  میتواند متفاوت باشد. برای نمونه بر اساس تحقیقات و در مقاله ای که چرمن و همکاران در سال 2011 منتشر نموده اند به شکل دیگری میزان پراکندگی هوشبهر در اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) مشخص گردیده است. این پژوهشگران اعلام نموده اند که در جامعه 75 نفری انها 16 درصد ناتوانی ذهنی داشتند یعنی هوشبهری پایینتر از 50 داشته اند28 درصد هوش متوسط داشته اند یعنی هوشبهری میان 85 تا 115 داشته اند و تنها 3 درصد باهوش بوده و هوشبهری بالاتر از 115 داشته اند.
از طرفی ممکن است کودکی به دلیل وجود اضطراب در زمان انجام تست ها و یا در کل در تمام فرایند های شناختی عملکردی پایینتر از توان خود را نشان دهد که این امر را می توان در کودکان اتیستیک نیز مشاهده نمود و این کودک ممکن است با هوشبهری خوب در سطح 2 قرار گیرد.به همین خاطر و به دلیل اصول علم روانشناسی و روانسنجی و با شناختی که از اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) به وجود امده نمی توان به سادگی ارتباط منطقی و با استدلال و مستندی میان دسته بندی هوشبهر و IQ  و سطوح اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) برقرار نمود.
در پایان،این علائم می تواند در تمام سطوح اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) مشترک باشد در افرادی کمتر ودر افرادی بیشتر.اما علائم اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) را نمی توان به صورت سیاه یا سفید و یا همه یا هیچ مشاهده نمود.برخی افراد اتیستیک هستند که نمی توان به راحتی در یک سطح مشخص آنها را قرار داد چراکه ممکن است هم علائم گروه سطح یک و هم علائم سطح 3 را نشان دهند. هر فردی ممکن است طیفی از این علائم را نشان دهد و توسط متخصصین اختلال طیف اتیسم(اوتیسم) فرد در نزدیکترین طبقه قرار می گیرد.
مطالب پیشنهادی در مورد اتیسم(اوتیسم)
- نشانه ها و علائم اختلال طیف اتیسم

-علت شناسی و شیوع اتیسم
-تشخیص اتیسم
-درمانها و مداخلات در اتیسم