Head

پژوهشها و تازه های اُتیسم

پرداخت اینترنتی شهریه

مبلغ مورد نظر خود را درج بفرمایید
مبلغ به ریال:
توضیحات :
پرداخت از طریق درگاه شتاب

ورود اعضاء

مرا بخاطر بسپار

شمارشگر بازدیدها

امروز86
دیروز300
هفته1260
ماه5842
کل بازدیدها171953

اشتراک گذاری

Social FaceSocial InliSocial PintSocial TwitSocial Yout

انواع رویکرد های ABA و اُتیسم(اوتیسم)

انواع رویکرد ABA برای کودکان مبتلا به اُتیسم(اوتیسم)

مهدی فولادگر(مسئول فنی و صاحب امتیاز مرکز اُتیسم اردیبهشت و مدیر گروه پژوهشی اردیبهشت)

Slider Image ABA 

رویکرد درمانی ABA از زمان به وجود آمدن تاکنون دستخوش تغییرات فراوانی گردیده است و چیزی که اکنون در حال رخ دادن است را میتوان دست رنج بیشمار روانشناس و درمانگرانی دانست که با این رویکرد کار می نموده اند و یا هنوز هم در حال تغییرات جدیدی در آن هستند.اما به طور قطع برترین و مورد استقبال ترین رویکرد درمانی همین رویکرد  ABAاست که در حال حاضر در سراسر دنیا از جمله ایران مورد استفاده قرار می گیرد.متاسفانه در کشور ما هم در کاربرد و هم در نظریه پردازی در مورد این رویکرد اقدامات کمی صورت گرفته است به گونه ای که امروز تنها چند مرکز شاید به صورت استاندارد در پی کار با این رویکرد اند.البته میتوان تاحدودی به مراکزی که از این رویکرد به صورت استاندارد استفاده نمی کنند حق داد زیرا این رویکرد هم در ایران و هم در سراسر دنیا گران ترین و پرهزینه ترین رویکرد درمانی اتیسم(اوتیسم) است و از طرفی نیازمند تجربه و تخصص فراوان است که در هیچ اموزشگاهی قابل آموزش نیست و همین امر باعث استقبال کمتر مراکز از فرمت استاندارد رویکرد ABA گردیده است.ناگفته نماند که برخی از مراکز نیز همچنان از رویکرد کلاسیک(سنتی و قدیمی) و غیر منعطف ABA استفاده می کنند که جای سوال و تامل دارد .با این حال در ادامه تعدادی از شیوه ها و تکنیک های بر گرفته از رویکرد ABA  ارائه می گردد تا همکاران و خانواده های گرامی کودکان اتیستیک با شناخت بیشتری از این رویکرد استفاده نمایند و مرجع تئوریک آن را بشناسند. در اینجا می توان اشاره نمود که آموزش استاندارد ABA میتواند شامل موارد زیر باشدکه در دل رویکرد مورد استفاده قرار می گیرد و لزوماً به صورت شیوه ای جداگانه مورد استفاده نیست.

DTT  (اموزش اهداف خرد و تحلیلی)

این رویکرد توسط پروفسور ایوار لوواس و رابرت کاگل در ابتدای دهه 70 میلادی در دانشگاه کالیفرنیا(UCLA) بسط و گسترش یافت. در DTT  (اموزش اهداف خرد و تحلیلی) یک مهارت پیچیده تر را به وسیله شکستن آن به اجزاء ساده تر و وظایف و گام های تفکیک شده تر آموزش می دهیم.به وسیله شکستن وظایف به اهداف کوتاه تر و آسان تر ،موفقیت در یادگیری را می توان در کودکان مبتلا به اتیسم(اوتیسم) به میزان بالایی افزایش داد DTT.از آغاز و پایان هایی روشن و واضح و دستورالعملهایی ویژه و سریع برای اموزش هر هدف استفاده می کند .یکی از راز های موفقیت در این تکنیک تکرار خرده اهداف است.خرده اهدافی که در اینجا تمرین یا(drill) نامیده میشوند و تکرار این تمرین توسط کودک است که در مرحله اول یادگیری را برای او مهیا می کند.

این اهداف کوتاه اجازه می دهد که در طی یک زمان مشخص چند هدف کوتاه مدت را بتوان با کودک کار نمود وعلاوه براین به دلیل کاربرد آموزش انفرادی، این امکان را ایجاد می کند که بتوانیم برای هر کودک به صورت انفرادی برنامه ریزی نماییم. این رویکرد شناخته شده ترین و پر کاربرد ترین نوع از ABA  است که درمرکز اردیبهشت نیز مورد استفاده قرار می گیرد. برای مثال می توان مهارت مسواک زدن را به اجزا با اهدافی  خرد تر تقسیم نمود. البته این تقسیم بندی میتواند به شرایط و سطح اختلال کودک اتیستیک نیز بستگی داشته باشد.به همین منظور آموزش انفرادی در این رویکرد مورد تاکید است تا بتوان بر اساس سطح عملکرد و اختلال کودک متبلا به اتیسم(اوتیسم) برنامه ای جامع برای او ارائه نمود.مهارت مسواک زدن را میتوان به اجزاء خردی مانند گذاشتن خمیر دندان روی مسواک ،نحوه صحیح مسواک زدن و شستن مسواک تقسیم نمود. ولی در همین خرده مهارت ها نیز میتوان اهداف دیگری را نیز بر اساس توان کودک گنجاند یا حذف کرد مانند باز کردن یا بستن شیر آب ،پر کردن لیوان و........ البته لازم به ذکر است یادگیری و انجام تمامی این خرده اهداف ممکن است یک یا چند هفته به طول بیانجامد برای مثال ممکن است یک مربی در این فرایند نحوه درست مسواک زدن را تا بیش از یک هفته با کودک کار کند.وحتی پیش از تمام این خرده فعالیت ها کودک پیش نیاز دیگری داشته باشد که باید به آن توجه نمود برای مثال بر طرف نمودن مشکلات هماهنگی حرکتی، هماهنگی چشم و دست ،بیش حسی،گاز گرفتن مسواک،قورت دادن خمیردندان،......به همین منظور در ABA به یک نفر متخصص تحلیل رفتار که شناخت کافی از شرایط تک تک کودکان داشته باشد نیاز است.

رفتار کلامی(VB)

   رویکرد  VB اموزش انفرادی و ساختمند را برای کودکان به کار می برد.این رویکرد بر روی آموزش زبانی با کودکان به وسیله ایجاد و گسترش ارتباط بین یک کلمه و معنی آن کار می کند.بر طبق مطالعات اسکینر رفتار کلامی به چهار الگوی کلامی تقسیم می گردد:

  • پژواک: زمانی به کار برده می شود که یک گوینده چیزی می گوید و شنونده  به طور دقیق چیزی که شنیده را تکرار می کند برای مثال درمانگر می گوید((توپ متین )) و کودک نیز تکرار می کند ((توپ متین)).
  • درخواستها:  می تواند تصوری باشد به عنوان خواسته یا دستور, در زمانی که شخصی خواسته یا فرمانی صادر می کند.یک در خواست به طور معمول پیامدی برای گوینده در بر خواهد داشت. برای مثال یک کودک وقتی تشنه است یک نوشیدنی درخواست می کند و به پیامد این درخواست یک نوشیدنی دریافت می کند.
  • نامیدن ها: می تواند اشاره ای باشد از برچسب زدن به یک شی یا یک موضوع.وقتی یک کودک یک سگ را می بیند و سپس به طور شفاهی کلمه سگ را به کار می برد او یک رفتار "نامیدن" را بروز می دهد.
  • درون کلامی، تشبیهی است برای یک گفتگو.یک سوال نخست پرسیده می شود و سپس یک پاسخ تولید میگردد.برای مثال درمانگر می پرسد "حالت چطوره؟"و کودک پاسخ میدهد "خوبم". درون کلامی میتواند شامل پر کردن جاهای خالی نیز باشد برای مثال درمانگر میگوید"یک توپ دارم ------"و کودک پاسخ می دهد "قلقلیه"

NET آموزش محیط طبیعی

NET متمرکز است بر تمرین و اموزش مهارتها در موقعیتهایی که در دنیای اطراف به صورت طبیعی اتفاق می افتد.در این  موقعیتها درمانگر از رویدادهای طبیعی برای کمک به یادگیری کودک استفاده می کند.

درمانگر ممکن است موقعیت رنگ کردن یک صفحه را مهیا کند اما مداد رنگی را در اختیار او قرار نمی دهد تا خود کودک اتیستیک آنها را درخواست کند.یا آنکه یک لیوان خالی در اختیار کودک قرار می دهد وسپس منتظر می ماند تا کودک نوشیدنی طلب کند یا صفحه میله رنگی را بدون میله ها در اختیار او قرار می دهد و منتظر می ماند تا او درخواست میله رنگی کند. اینها نمونه هایی از اموزش در محیط ها یا موقعیتهای طبیعی است.البته واضح است که این مورد را بیشتر میتوان با کودک اتیستیک سطح بالا کار نمود ولی کودک اتیستیکی که مدتی از اموزش صحیح بهره مند بوده باشد نیز میتواند وارد این روند درمان و آموزش شود.

 PRTآموزش پاسخ محور

PRT محیط طبیعی را برای اموزش دادن موقعیتها و پیامد ها مورد استفاده قرار می دهد.PRT بر افزایش انگیزش به وسیله اضافه کردن ایتمهایی که دراختیار کودک قرار میگیرد تا از انها انتخاب کند متمرکز است و تقویت کننده هایی برای درگیر ساختن کودک مهیا می کند.

آموزش خود مدیریتی

آموزش خود مدیریتی برای کمک به افراد مبتلا به اتیسم(اوتیسم)  برای افزایش استقلال خود و تعمیم مهارت ها بدون اینکه نیازی به همراهی اموزگار یا والدینشان داشته باشند ، مورد استفاده قرار می گیرد.این تکنیک نتیجتاً در یک فرد توانایی کنترل و مشاهده نمودن رفتارش را ایجاد می کند.افراد یاد می گیرند که چگونه رفتار خودشان را مورد ارزیابی ، پیگیری و مشاهده قرار دهند و به خودشان نوعی تقویت کننده ارائه دهند.

الگوهای ویدیویی

در الگوهای ویدیویی رفتارهای هدف مورد نظر برای کودک تکرار و ارائه می گردد البته به صورتی که خیلی تفاوتی میان الگوی ارائه شده و رفتار هدف مشاهده نشود.الگوی ویدیویی میتواند افراد را برای کار کردن بر روی مهارتهای اجتماعی ،خود یادگیری،وظایف بهداشتی،فهم عواطف و.... کمک کند.برای مثال میتوانید برای  مهارتهای اجتماعی فیلم های با مدت زمانهای 20 تا 60 ثانیه ای تهیه کنید اما به این مهم توجه داشته باشید که به دنبال کدام اهداف هستید و در ویدیوی مورد نظر خود چند هدف را مشخصاً بر اورده می سازید. پس حتما پیش از تهیه ویدیو اهدافی که میخواهد در آن بگنجانید را مشخص کنید.و نکته مهمتر اینکه در ابتدا این تصاویر را در مکانهایی که برای کودک اتیستیک اشنایی دارد تهیه کنید و شخصیت اصلی آنها را نیز یک کودک قرار دهید. این مکان میتواند سالن کار درمانی مرکز و یا آشپزخانه محل زندگی کودک باشد و از دیگر کودکان اتیستیک مرکز و یا خواهر و یا برادر وی در آن استفاده شده باشد تا برای کودک اتیستیک پذیزش فعل صورت گرفته در ویدیو راحت تر صورت پذیرد.

الگوهای زبان طبیعی(NLP)

این شیوه بر پایه این درک است که یادگیری کودک اتیستیک میتواند بر پایه دستکاری های عمدی محیط طبیعی کودک جهت افزایش امکان استفاده از زبان ،صورت پذیرد. در این رویکرد عملاً از تقویت کننده های طبیعی استفاده می گردد که مستقیماً به خود رفتار مرتبط است و مهارت تعمیم دادن را افزایش می دهد. مهارتی که در اخرین سطح از یادگیری ABA قرار دارد و شاید از دشوار ترین بخش های اموزش به یک کودک اتیستیک باشد و پلی است برای کودک که از محیط بسته درمانی وارد محیط طبیعی زندگی گردد و یادگرفته های خود را در این مکان ها مورد استفاده قرار دهد.برای مثال کودکی که پس از هر جلسه آموزشی و پیش از ترک محیط کلمه "خدا نگهدار" را استفاده می کند بیشتر از مکانیزم تعمیم استفاده نموده تا کودکی که بدون قرار گرفتن در محیط طبیعی فقط کلمه خدانگهدار را تکرار کرده باشد.ویا کودکی که برای خرید یک خوراکی به همراه مربی خود به خرید می رود و مهارتهایی مانند شناخت پول ، مقادیر، ارتباطات و ...... را به بوته ازمایش میگذارد، قطعاً عملکرد بهتری در تعمیم دارد تا اینکه در محیط های ساختگی مورد آموزش و آزمایش قرار گیرد.

نکته:در   ABAتمرکز بر این است که در پیشایند و پیامد یک رفتار چه چیزی وجود دارد و اینکه چگونه می توان با انها احتمال بروز یک رفتار را افزایش یا کاهش داد و کلید آن در اختیار تقویت کنندها قرار دارد. ما با تقویت کننده مثبت احتمال بروز رفتاری مطلوب را بر اساس اهدافی مشخص افزایش می دهیم. در رویکرد ABA از تقویت کننده ها به نحوی استفاده میکنیم که بتوان ان را اندازه گیری نمود تا به تغییر رفتار معنا داری که به دنبالش هستیم دست پیدا کنیم.

 نکته :رویکرد استاندارد مورد استفاده در  ABA شامل تمامی موارد فوق است و میبایستی از آنها به نحو صحیح در دل برنامه درمانی استفاده نمود.هیچگاه نمی توان از این رویکرد بدون تکنیک هایش استفاده نمود و یا از آن نتیجه درست گرفت برای مثال نمی توان در این رویکرد تقویت کننده را حذف کرد یا نادیده گرفت.در این برنامه می بایستی در خرد کردن اهداف، به پیش نیاز ها توجه داشت و این امر خود موید طراحی زنجیره ای خرده اهداف است.بهتر است اهداف خرد شده در برنامه ای جهت سهولت در ثبت و ارزیابی پیشرفت مکتوب گردند.

نکته: وجود یک رفتار تحلیلگر در کنار کاربرد این رویکرد در مراکز الزامی است و بدون رفتار تحلیلگر با تجربه نمی توان برداشت درستی از این شیوه داشت و به درستی این تکنیک را در مراکز پیاده نمود.این رفتار تحلیلگر است که میتواند با سنجش وضعیت پایه کودک مبتلا به اتیسم(اوتیسم) برای وی برنامه خوب و منسجم طراحی کند و با شناخت کامل از رشد کودک وی را در منطقه مناسب رشد شناختی،حرکتی و اجتماعی قرار دهد.

نکته :تلاش کنید  تا حد امکان والدین را نیز درگیر درمان و اموزش کنید.یکی از ایرادات اساسی و مهم به رویکرد DTT انفعال والدین در فرایند درمان و اموزش کودک است و در نگرش های نوین به این روش درمانی سعی شده که این ایراد نیز مورد توجه قرار گیرد. پس والدین را تبدیل به یک قسمت اصلی از فرایند درمان و آموزش خود کنید.

نکته: در برخی از مراکز بدون توجه به سطح عملکرد کودک برنامه DTT یکسان و یک شکلی به کودکان ارائه می کنند و این امر می تواند در بهبودی و پیشرفت کودک در اینده تاثیر منفی داشته باشد.پس بهتر است با شناخت کامل از وضعیت پایه کودک اتیستیک و سطح عملکرد وی برنامه جامعی ارائه نمود.

نکته: از رویکرد DTT بتنهایی استفاده نکنید. یکی از مشکلات اصلی کودکان اتیستیک خود انگیختگی است که با استفاده صرف از DTT این نیاز به قدر کفایت براورده نمی شود.به همین منظور متخصصان جهت رفع این نیاز اقدام به ایجاد و ابداع رویکرد های دیگر نمودند تا بتوانند بخشی از این مهم را براورده سازند.لازم به ذکر است میتوان در کنار این رویکرد ها از شیوه های آموزشی دیگر مانند تیچ و پکس و ..... برای برطرف کردن نیاز های آموزشی و درمانی کودکان اتیستیک به راحتی استفاده نمود.

 

 (استفاده از کلیه مطالب این وبسایت بدون اجازه و ذکر نام ممنوع است)

تماس با ما:

اصفهان خ پنج رمضان،خ جامی شرقی ،بعد از کوی بهمن یار پلاک 148 مرکز اتیسم اردیبهشت

شماره تماس :33364601-031

وبسایت:www.autism-clinic.com